Huśtawki nastrojów nastolatków – co się za nimi kryje i jak sobie z nimi radzić

Huśtawki nastrojów to mocna domena okresu dorastania. Bywa to trudne zarówno dla samych nastolatków, jak i ich bliskich, ale na szczęście nie zawsze oznacza poważny problem. W większości przypadków wahania nastrojów są naturalnym elementem dojrzewania biologicznego i psychicznego. Choć naturalny zdecydowanie nie oznacza w tym wypadku łatwy.

Nastolatek sam do końca nie rozumie, co dzieje się z jego emocjami. Raz wybuch śmiechu, po chwili płacz, potem złość i nagłe wycofanie. I to wszystko dużo bardziej intensywne, niż u dorosłego. Warto zrozumieć, co dokładnie dzieje się w tym czasie w głowie (i ciele) młodego człowieka, aby jak najlepiej wspierać go w tych emocjonalnych wahaniach.

Burza hormonów

Podstawową przyczyną emocjonalnych huśtawek u dojrzewających nastolatków są zmiany hormonalne. W okresie dojrzewania mózg przechodzi intensywną przebudowę – szczególnie w obszarach odpowiedzialnych za emocje (ciało migdałowate) i kontrolę impulsów (kora przedczołowa).

Problem w tym, że to pierwsze, odpowiedzialne za emocjonalny napęd, dojrzewa pierwsze i w pełni szaleje, podczas gdy to drugie, odpowiedzialne za hamulec, dopiero zaczyna się rozwijać.

Do tego dochodzą wahania poziomu hormonów płciowych, które wpływają nie tylko na ciało, ale i na nastrój, sen, koncentrację. Nastolatki mogą dużo intensywniej przeżywać zarówno radość, jak i smutek – świat jest w tym wieku po prostu bardziej wyrazisty i czasem bardziej bolesny. Stąd trudno nam (już jako dorosłym) zrozumieć powagę wszystkich kotłujących się w głowie nastolatka emocji.

Burza emocji

Oprócz zmian biologicznych, ogromną rolę odgrywają czynniki psychologiczne. Nastolatek w okresie dojrzewania poszukuje własnej tożsamości, szuka akceptacji w grupie rówieśniczej, odkrywa siebie jako jednostkę społeczną. przeżywa pierwsze porażki, zauroczenia i lęki. I to wszystko na podłożu buzujących hormonów…

Każde z tych wydarzeń może wywołać silną reakcję emocjonalną. Nie dość, że młodzi ludzie odczuwają wyraźniej emocje zarówno pozytywne jak i negatywne, to jeszcze nie do końca wiedzą czasami jak te emocje rozumieć i wyrażać.

W takiej sytuacji huśtawki nastrojów to sposób, w jaki psychika próbuje poradzić sobie z nadmiarem bodźców i regulować emocje.

Czy to normalne?

Wahania nastroju same w sobie nie są zaburzeniem. Ale warto wzmożyć swoją czujność, kiedy stają się one coraz bardziej intensywne, częste i utrudniają codzienne funkcjonowanie – np. gdy nastolatek izoluje się, często wpada w wybuchy złości, ma trudności z nauką, traci zainteresowania, przestaje dbać o siebie, pojawiają się objawy depresyjne lub lękowe.

Sygnały ostrzegawcze mogą obejmować:

• znaczne zmiany w śnie i apetycie,
• nagłe wycofanie społeczne,
• wyraźny spadek samooceny,
• myśli rezygnacyjne („nic nie ma sensu”),
• impulsywne zachowania
• w skrajnych przypadkach – nawet autoagresję.

W takiej sytuacji warto skontaktować się z psychologiem lub terapeutą pracującym z młodzieżą. Wczesna interwencja może zapobiec poważniejszym trudnościom. W mniej intensywnych przypadkach, warto wiedzieć jak wspierać nastolatka na co dzień w tym trudnym dla niego czasie.

Jak wspierać nastolatka?

Zachowaj spokój

Złota rada, którą każdy zna ale nie każdy potrafi zastosować. A naprawdę warto próbować bo Twoja reakcja jest kluczowa – krzyk, agresja słowna czy ocena tylko pogłębiają napięcie. 

Uznaj emocje

Nic tak nie burzy otwartej komunikacji z nastolatkiem jak słowa: „nie przesadzaj”. To, że Twoje dziecko reaguje na coś mocniej niż wymagałaby tego sytuacja, nie oznacza że jego emocje nie są prawdziwe. Zamiast je zmniejszać, pomóż je nazwać i zrozumieć.

Daj przestrzeń

To naturalne, że nastolatek potrzebuje trochę samotności – ale nie izolacji. Dobrze, by wiedział, że jesteś obok, gotowy porozmawiać, kiedy będzie gotowy.

Obserwuj i rozmawiaj

Nie naciskaj, ale też nie ignoruj. Krótkie, regularne rozmowy bez oceniania i moralizowania działają lepiej niż wielogodzinne kazania. Bądź ciekaw swojego dziecka i jego świata.

Ucz regulacji emocji

Młodzi ludzie uczą się przez obserwację. Pokazuj, jak radzić sobie ze stresem i innymi trudnymi emocjami, na swoim przykładzie. Zachęcaj do sportu, kontaktu z naturą, muzyki, pisania dziennika – to dobre sposoby na uporządkowanie emocjonalnej burzy w głowie. 

Dojrzewanie to proces

Bycie nastolatkiem nie jest łatwe, a dojrzewanie to intensywny czas pełen zmian – fizycznych, psychicznych i społecznych. Huśtawki nastrojów nie oznaczają, że z nastolatkiem „jest coś nie tak”, ale też nie powinny być zupełnie ignorowane.

To, jak dziś wspieramy młodych ludzi w przeżywaniu emocji, będzie miało wpływ na ich dorosłe życie – ich relacje, zdrowie psychiczne, odporność i samoświadomość.

Czasem wystarczy rozmowa. Czasem potrzeba wsparcia specjalisty. Najważniejsze, by nastolatek nie czuł się z tym sam – i by wiedział, że jesteś i że pomożesz mu przejść niejedną burzę.

HappyLife – Centrum Psychoterapii w Warszawie