…czyli wszystko co musisz wiedzieć o samobadaniu piersi

Nowotwór piersi, czyli nowotwór gruczołu sutkowego, jest jednym z częściej spotykanych u kobiet nowotworów. Mimo tego, że występuje często, wczesne wykrycie i podjęcie odpowiedniego leczenia daje szanse na całkowite wyleczenie. Dlatego tak ważne jest regularne samobadanie piersi oraz badanie wykonywane przez lekarza ginekologa. Zobacz, jak należy badać piersi i co może zaniepokoić Cię w ich wyglądzie. Jeżeli zauważysz u siebie jakiekolwiek objawy, nie bój zgłosić się do lekarza – nie każdy guzek w piersi to nowotwór, a nawet jeśli badania potwierdzą raka, istnieją ogromne szanse na wyleczenie! Pamiętaj, że jeśli chodzi o badania piersi bardzo ważne jest, aby wykonywać je regularnie.



Co powinno Cię zaniepokoić podczas badania piersi?

Czasami nowotwór piersi ma postać niewielkiego guzka, który może być wykryty podczas samobadania albo wizyty u lekarza i szczegółowych badań. Jeżeli wyczujesz w piersi twardą kulkę, koniecznie zgłoś się do lekarza ginekologa albo onkologa. Nie każdy guzek wykryty w piersi to nowotwór. Wręcz przeciwnie – większość guzków występujących w piersiach ma charakter łagodny, jednak aby się o tym upewnić, jeżeli wyczujesz cokolwiek niepokojącego, koniecznie udaj się na wizytę kontrolną do lekarza. Nigdy nie wpadaj w panikę i nie bój się sprawdzić, czy może być to nowotwór. Wiele kobiet woli nie znać prawdy i odkłada wizytę u lekrza w nieskończoność, licząc na to, że problem sam zniknie. Nie zniknie – nie lekceważ zmian i nie odkładaj wizyty. Pamiętaj również, że nawet jeżeli lekarz stwierdzi, że zmiana ma charakter łagodny, nie należy zaniedbywać dalszych regularnych badań. Zmiany łagodne z czasem mogą zmienić się w złośliwe, dlatego tak istotne są badania kontrolne.

Rak piersi nie zawsze oznacza wyczuwalnego guzka. U niektórych kobiet nowotwór objawia się takim, który trudno wyczuć podczas badania palpacyjnego, a u niektórych daje objawy, których nie można wyczuć, lecz można zauważyć. Zaniepokoić powinny takie symptomy jak owrzodzenie skóry piersi, jej zmarszczenie – zwłaszcza w okolicach sutków, wciągnięcie skóry lub brodawki, owrzodzenie brodawki, wyciek wydzieliny z brodawki, obrzęk występujący pod pachą oraz nieuzasadnione powiększenie węzłów nadobojczykowych albo pachowych.

Podczas samobadania zwróć uwagę również na wygląd skóry na piersiach, szczególnie na to, czy nie pojawiły się na niej rozstępy, pieprzyki czy przebarwienia. Obejrzyj również dokładnie otoczkę piersi. Powinny Cię zaniepokoić także widoczne, poszerzone żyły na piersiach oraz zgrubienie lub zaczerwienienie skóry na piersiach.

Jak powinno wyglądać samobadanie piersi?

Przede wszystkim, bardzo ważne jest, aby wykonywać samobadanie piersi regularnie. Wówczas nauczysz się dobrze badać swoje piersi, będziesz znała ich kształt i strukturę, dzięki czemu łatwiej będzie Ci zauważyć ewentualne zmiany. Najlepiej badać piersi co miesiąc. Jeżeli przed lub w czasie miesiączki Twoje piersi są drażliwe, bolesne i opuchnięte, lepiej wybierz na badanie inny czas, na przykład kilka dni po miesiączce. Najlepiej wykonywać samobadanie mniej więcej tydzień po okresie. Pamiętaj również, że w czasie całego cyklu konsystencja tkanki piersi zmienia się, dlatego najlepiej badać się zawsze w tym samym okresie cyklu miesięcznego.

Na początku stań przed lustrem w wyprostowanej pozycji i podnieś ręce wysoko nad głowę. W takiej pozycji obejrzyj piersi po różnymi kątami, zwróć uwagę, czy skóra jest gładka, nie marszczy się lub nie jest napięta, czy jest jednolita, czy nie pojawiły się na niej przebarwienia albo nowe pieprzyki. Poza tym, sprawdź, czy któraś z piersi nie zmieniła swojego kształtu lub rozmiaru. Naturalnym jest, że u większości kobiet jedna pierś jest większa, a druga mniejsza, jednak jeśli różnica pojawiła się nagle lub jest bardzo znacząca, powinnaś udać się do lekarza.

Następnie ułóż obydwie dłonie na biodrach i ponownie dokładnie obejrzyj piersi. Kolejnym krokiem jest skontrolowanie, czy z brodawki nie wydostaje się żadna wydzielina. Żeby to sprawdzić, ściśnij brodawkę i obserwuj, czy nie wycieka z niej płyn. Szczególnie niepokojąca jest krwista wydzielina, natomiast jeżeli płyn pojawia się sporadycznie i jest bezbarwny, zazwyczaj nie ma się czym martwić. Wydzielanie niewielkiej ilości takiego płynu może być spowodowane zmianami hormonalnymi i pojawia się zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzy. Po skontrolowaniu brodawki, czas na badanie struktury piersi. Najlepiej wykonywać je pod prysznicem, ponieważ woda i żel zapewnią poślizg, co ułatwi badanie. Najpierw połóż jedną rękę na biodrze, a drugą (przeciwną do piersi) zataczaj na piersi drobne kółka, delikatnie naciskając. Wykonuj okrężne ruchy jednocześnie przesuwając się od dołu do góry piersi i z powrotem. To samo zrób z drugą piersią. Później powtórz takie badanie, z tą różnicą, że rękę po stronie badanej piersi załóż za głowę. Zbadaj w ten sposób obydwie piersi. Jeśli wyczujesz jakiekolwiek zmiany, koniecznie udaj się na kontrolę do lekarza.

Na początku samobadanie może być dla Ciebie trudne i możesz mieć wątpliwości, czy wyczuwana tkanka ma prawidłową strukturę. To normalne i mimo wątpliwości nie powinnaś rezygnować z samobadania. Po kilku badaniach dojdziesz do wprawy i będziesz dokładnie znała kształt i wygląd swoich piersi. Jeżeli zauważysz jakieś zmiany, na przykład nieregularny kształt otoczki piersi, powiększenie jednej z piersi czy zmianę jej kształtu, bądź czujna i obserwuj swój biust. Gdy nie jesteś pewna, czy prawidłowo wykonujesz badanie piersi, powiedz o tym ginekologowi. Lekarz pokaże Ci jak się badać i rozwieje wszelkie Twoje wątpliwości.



Jakie badania piersi są wykonywane w gabinecie lekarskim?

Oprócz samobadania, regularnie powinnaś zgłaszać się na badania piersi do swojego ginekologa. Lekarz przeprowadzi badanie palpacyjne, a jeżeli stwierdzi, że istnieją wskazania, skieruje na badania takie jak USG piersi czy mammografia.

Zwykle przeprowadzenie pierwszego badania USG zaleca się kobietom w wieku około 25 – 30 lat. Wcześniej, czyli około 20. roku życia, na badanie piersi powinny się zgłosić kobiety, które wcześnie rozpoczęły współżycie, przyjmują antykoncepcję hormonalną oraz takie, u których w rodzinie (zwłaszcza u mamy lub siostry) pojawiały się przypadki zachorowania na nowotwór. Inne czynniki ryzyka to między innymi wystąpienia raka w przeszłości, wczesne rozpoczęcie miesiączkowania (przed 12 rokiem życia) oraz późna menopauza (po 55 roku życia).

Jako że ryzyko zachorowania na nowotwór piersi rośnie wraz z wiekiem, regularnym badaniom powinny się poddawać również kobiety, które ukończyły 50 lat. W przypadku starszych kobiet, których piersi mają już inną strukturę, zazwyczaj przeprowadza się mammografię. U kobiet powyżej 40 roku życia profilaktyczne badania mammograficzne powinny być wykonywane co dwa lata, a jeżeli lekarz stwierdzi, że kobieta znajduje się w grupie ryzyka, nawet częściej. USG jest badaniem mniej dokładnym, jednak można je przeprowadzić u młodszych kobiet, których piersi mają bardziej zwartą strukturę i nie mogą być poddane badaniu mammograficznemu.



Kolejnym badaniem, które pozwala na wykrycie zmian występujących w piersiach, jest rezonans magnetyczny. Jest to badanie drogie i wykonywane dosyć rzadko, jednak jego dużą zaletą jest dokładność i bezpieczeństwo. Rezonans magnetyczny może być wykonywany nawet u kobiet, które spodziewają się dziecka. Poza tym, mammografia metodą rezonansu magnetycznego daje dużą pewność wykrycia guzków oraz umożliwia wykrycie bardzo małych zmian, nawet takich, które nie są widoczne podczas mammografii lub badania ultrasonograficznego.

Jeżeli podczas USG lub mammografii wykryty zostanie guz, którego podejrzewa się o charakter nowotworowy, zleca się przeprowadzenie biopsji cienkoigłowej. Zabieg polega na pobraniu komórek guza, które następnie poddaje się analizie cytologicznej w celu określenia ich typu. Można wykonać również biopsję gruboigłową, po której pobrane komórki są poddawane badaniu histopatologicznemu.

Badaniem, któremu powinny poddać się kobiety, u których w rodzinie wystąpił nowotwór, jest badanie genetyczne. Polega ono na określeniu, czy kobieta jest nosicielką genów BRCA1 i BRCA2, które są odpowiedzialne za powstawanie nowotworów piersi. Jeśli jesteś w grupie ryzyka, a ktoś z Twojej najbliższej rodziny miał raka, być może powinnaś się zainteresować takim badaniem.

Jakie mogą być łagodne zmiany w piersiach?

Większość wykrywanych zgrubień i guzków to nie nowotwór, a łagodne zmiany. Zwykle w takiej sytuacji nie ma się czym martwić, ale wszystkie zmiany należy regularnie kontrolować. Niepokojące powinny być guzy, które szybko rosną, wraz z nimi następuje powiększenie węzłów chłonnych, są umiejscowione w kierunku mostka oraz są połączone ze zmianą w kształcie albo wyglądzie piersi.

Jedną z łagodnych zmian jest na przykład mastopatia. Polega ona na występowaniu w tkance piersi licznych grudek i guzków, które mogą występować w całej piersi, a mogą być zlokalizowane w konkretnym jej obszarze. Guzki można łatwo wyczuć, ponieważ są one twarde i odgraniczone od otaczających tkanek. Czasami u kobiet z mastopatią piersi są bardziej wrażliwe, opuchnięte i bolą, szczególnie przed miesiączką. Mastopatia dotyka najczęściej kobiet w wieku 30 – 40 lat i jest spowodowana zaburzeniami hormonalnymi. Jeśli wykryjesz u siebie takie zmiany, udaj się do lekarza. Powinien on zlecić wykonanie badania USG lub mammografii oraz oznaczenie poziomu hormonów. W przypadku, gdy nie stwierdzi się nowotworu, a jedynie zaburzenia hormonalne, najczęściej zaleca się wcieranie w skórę piersi żelu zawierającego progesteron, a czasami konieczne jest przyjmowanie leków doustnie.

W piersiach zdrowych kobiet pojawiają się także gruczolakowłókniaki. Są one twarde, gładkie i mogą mieć bardzo różne rozmiary, od kilkunastu milimetrów, nawet do kilku centymetrów. Gruczolakowłókniaki rosną powoli i zwykle nie są większe niż 5 centymetrów. Mają one regularny kształt i można je swobodnie przesuwać, nie powodują bólu. Zwykle są one zlokalizowane blisko brodawki i występują u kobiet, które nie ukończyły jeszcze 30. roku życia. Zmiany tego typu są wyczuwane podczas badania palpacyjnego, ale zwykle zaleca się przeprowadzenie USG, a czasami również biopsji tkanek. Jeśli kobieta chce, żeby gruczolakowłokniaki zostały usunięte, można to zrobić, jednak zazwyczaj takie zgrubienia nie przeistaczają się w zmiany nowotworowe. Zmiany o takim charakterze usuwa się szczególnie u kobiet starszych, ponieważ u nich mogą się rozwinąć w zmiany nowotworowe.

Często w piersiach pojawiają się cysty, zwane także torbielami. Występują one najczęściej u kobiet w wieku 30 – 50 lat, ale czasami dotykają młodszych kobiet. Torbiele można wyczuć, ponieważ są one twarde, mogą pojawić się nagle i szybko powiększać swój rozmiar. Cysty mogą mieć od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Zazwyczaj w przypadku wykrycia takiej zmiany zaleca się wykonanie mammografii albo USG, a następnie biopsji cienkoigłowej. Podczas biopsji często nakłuwa się torbiel i odprowadza z niej płyn. Oprócz tego, że pojawienie się torbieli jest wyczuwalne po palcami, w wielu przypadkach cysta powoduje ból, który może promieniować nawet do pachy. Poza tym, zaleca się kontrolowanie torbieli.

Jeśli podczas samobadania piersi zauważyłaś, że z Twoich brodawek wydostaje się wydzielina, może być to spowodowane brodawczakami. Powstają one w przewodach mlecznych, jednak nie oznacza to, że dotykają jedynie kobiet karmiących. Brodawczaki pojawiają się zazwyczaj u kobiet palących papierosy oraz tych, które są przed menopauzą. Są one spowodowane rozszerzeniem przewodów mlecznych, w których gromadzi się wydzielina. Taki stan wymaga leczenia, ponieważ może prowadzić do wystąpienia stanu zapalnego, ropni oraz podwyższenia temperatury ciała. W niektórych przypadkach wystarczy antybiotykoterapia, jednak czasami trzeba przeprowadzić zabieg chirurgiczny, podczas którego oczyszcza się zatkane przewody.

Jakie są metody leczenia raka piersi?

Zwykle w przypadku leczenia nowotworu piersi stosuje się tak zwane leczenie skojarzone, czyli takie, które łączy w sobie różne metody, na przykład chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię i leczenie metodami chirurgicznymi. Sposób leczenia w dużej mierze zależy od stopnia zaawansowania raka, wielkości guza, wieku kobiety oraz jej ogólnego stanu zdrowia. Najczęściej stosowaną terapią jest zabieg chirurgiczny, połączony chemioterapią o radioterapię, które przyjmuje się zwykle po operacji, jednak czasami lekarz może zalecić przyjmowanie ich jeszcze przed zabiegiem. Operacja chirurgiczna może polegać na wycięciu samego guza (charakter oszczędzający) albo całej piersi (mastektomia – charakter radykalny). Czasami wraz z guzem usuwane są węzły chłonne pachowe.