Przypadki w języku polskim

Przypadki w języku polskim to prawdziwa zmora uczniów czwartych klas szkół podstawowych oraz wszystkich obcokrajowców, którzy postanowili nauczyć się naszego języka ojczystego. Przedstawiamy, czym charakteryzują się przypadki języka polskiego oraz jak wykorzystywać je w praktyce!

Rodzaje przypadków w języku polskim

W języku polskim spotkać można siedem przypadków gramatycznych.
Wyróżnia się przypadki:

  • rzeczownika,
  • przymiotnika,
  • imiesłowów przymiotnikowych,
  • liczebników
  • zaimków.

Odmiana przez przypadki nazywana jest deklinacją. Głównym celem wprowadzenia przypadków jest możliwość formułowania zdań o różnym szyku, które pomimo zmiany kolejności wyrazów je tworzących nie utracą swojej logiki. Nazwy przypadków w wielu językach wywodzą się od swoich łacińskich odpowiedników. W języku polskim ta reguła nie funkcjonuje.

Przypadki – pytania oraz odmiana przez przypadki

Mianownik

Pierwszym z przypadków języka polskiego jest mianownik (łac. nominativus). Oddaje on formę podstawową danego wyrazu, którą można spotkać w słownikach.

Odpowiada na pytania: „kto?”, „co?”. Mamy z nim do czynienia najczęściej wówczas, gdy rzeczownik w zdaniu występuje w roli podmiotu:

To jest książka.
Adam jest motorniczym.
Mama zrobiła zupę.

Dopełniacz

Drugim z przypadków jest dopełniacz (łac. genetivus).

Ten odpowiada na pytania: „kogo?”, „czego?”. Najczęściej występuje w relacjach opisujących przynależność, na przykład:

Lalka Majki.
Książka Adama.
Biurko Basi.

Dopełniacza używa się też w zaprzeczeniach:

Kuba nie zrobił zadania domowego.
Asia nie wybiła szyby.
Nie mam flamastrów.

Celownik

Trzeci z przypadków to celownik (łac. dativus).


Odpowiada na pytania: „komu?”, „czemu?”. Występuje stosunkowo rzadko i opisuje najczęściej: dawanie, przyglądanie się, mówienie, sprzedawanie, oddawanie, pomaganie, dziękowanie oraz obiecywanie. Można go spotkać również w towarzystwie przyimków: „dzięki”, „wbrew”, „przeciw” oraz „ku”.

Celownik w zdaniu pełni funkcję dopełnienia dalszego i może zostać wykorzystany w następujący sposób:

Pani od matematyki postawiła Basi tylko trójkę.
Dzięki Tobie mam dom!
Dałam Tomkowi kalendarz.

Biernik

Czwarty z przypadków języka polskiego to biernik (łac. accusativus).

Odpowiada on na pytania: „kogo?”, „co?”. Kiedy posługujemy się nim dla opisu rzeczowników i zaimków osobowych, to zawsze pełnią one w zdaniu funkcję dopełnienia bliższego. Kiedy używamy biernika przy odmianie przymiotnika, to będzie on pełnił w zdaniu funkcję przydawki. Przykładami wykorzystania biernika są:

Kurtka Ani.
Przez Anię nie mogłem pójść na koncert.
Widziałam piękny obraz.

Narzędnik

Piątym z przypadków jest narzędnik, z języka łacińskiego: „instrumentalis”.

Odpowiada on na pytania: „kim?”, „czym?”. Ma szerokie zastosowanie.

Można użyć go do określenia narzędzia, przykładowo:

Wbiłem gwoździa młotkiem.
Namalował obraz ołówkiem.
Śrubę najlepiej wkręca się śrubokrętem.

Przy pomocy narzędnika z powodzeniem określimy również środek transportu:

Do Włoch poleciałem samolotem.
Nad morzę jadę samochodem.
Na święta pojadę pociągiem.

Przy pomocy narzędnika określimy również kim jesteśmy lub czym się interesujemy:

Jestem sprzedawcą.
Interesuję się sportem.

Dodatkowo narzędnik zawsze będzie łączył się z przyimkami takimi jak: „nad”, „z”, „pod”.

Miejscownik

Przedostatnim z przypadków w języku polskim jest miejscownik (łac. locativus).

Za jego pomocą z łatwością odpowiemy na pytania: „o kim?”, „o czym?”. Miejscownik służy do opisu miejsca, dlatego zawsze będzie nierozerwalnie występował z przyimkiem:

Myślę o zeszłych wakacjach.
Ferie spędziłem z rodzicami.
O mojej pracy wlałbym nie rozmawiać.

Wołacz

Ostatnim z przypadków jest wołacz.

Ten jako jedyny nie odpowiada na pytanie, a zawołanie: „o!”. Stosuje się go w zwrotach bezpośrednich oraz zawołaniach. Obecnie bardzo często przyjmuje formę równą mianownikowi. W języku łacińskim wołacz określa się jako „vocativus”.

Funkcja systemu deklinacyjnego jest bardzo istotna, ponieważ pomaga określić właściwą relację w zdaniu poszczególnych wyrazów. Dzięki temu nie ma konieczności trzymania się sztywnych ram konstrukcyjnych i porządkowych podmiotów względem orzeczenia i dopełnienia. Możemy sobie tutaj pozwolić na pewną dowolność.

Rodzice pytają o przypadki w języku polskim:

Na jakie pytania odpowiada dopełniacz?

Dopełniacz jest drugim przypadkiem w odmianie wyrazów. Odpowiada na pytania: „kogo?”, „czego?” i używa się go, aby określić przynależność. Jest drugim po mianowniku z najczęściej występujących przypadków. Dopełniacza można używać w charakterze dopełnienia, gdy orzeczenie zostało zaprzeczone lub w formie przydawki.

Na jakie pytania odpowiada celownik?

Celownik jest trzecim przypadkiem w deklinacji i odpowiada na pytania: „komu?”, „czemu?”. Używany jest jako dopełnienie dalsze lub oznaczenie celu/skutków szkody lub pożytku. Za pomocą celownika w języku polskim opisuje się przede wszystkim dawanie lub zbliżanie się.

Ile jest przypadków w języku polskim?

W języku polskim wyróżniamy siedem przypadków. Są one formami gramatycznymi, przez które daje się odmieniać: rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, jak również zaimki. Przypadki w języku polskim odpowiadają na następujące pytania:

  • mianownik: „kto?”, „co?”,
  • dopełniacz: „kogo?”, „czego?”,
  • celownik: „komu?”, „czemu?”,
  • biernik: „kogo?”, „co?”,
  • narzędnik: „(z) kim?”, „(z) czym?”,
  • miejscownik: „o kim?”, „o czym?”,
  • wołacz: „O!”.

Zobacz również: Jak zamienić zdanie na równoważnik zdania?
Więcej artykułów w kategorii: Język polski

Dodaj komentarz

Język polski

Jak zamienić zdanie na równoważnik zdania?

Wypowiedzenie stanowi uporządkowaną gramatycznie grupę wyrazów, zawierającą czytelną informację. Wypowiedzenie zawsze rozpoczynamy wielką literą, zaś kończymy wykrzyknikiem, wielokropkiem, znakiem zapytania bądź kropką. Wypowiedzenia dzielimy na: zdania (występują w nich orzeczenia),...

Czytaj dalej →
Język polski

Sylaby: Jak dzielić wyrazy na sylaby?

Dzielenie wyrazów na sylaby to jedna z podstawowych umiejętności, którą muszą opanować dzieci przed rozpoczęciem edukacji w szkole podstawowej. Nauka dzielenia rozpoczynana jest już w młodszych grupach przedszkolnych po to,...

Czytaj dalej →
Język polski

Przymiotnik i jego odmiana

„Przymiotnik – odmiana” – w czasach edukacji zdalnej to jedna z częściej wpisywanych fraz do internetowych wyszukiwarek. I chociaż zagadnienie wydaje się banalnie proste i użytkowane w sposób intuicyjny, to...

Czytaj dalej →
Język polski

Jak napisać list do kolegi?

Kiedy nie mamy pewności, jak napisać list do kolegi albo koleżanki, powinniśmy na chwilę usiąść i zadać sobie kilka pytań na temat samego listu oraz osoby, o której myślimy. Dzięki...

Czytaj dalej →
Edukacja i psychologia, Język polski

Zasady ortograficzne

Język polski nie jest językiem łatwym do nauczenia nawet dla nas – osób posługujących się nim na co dzień, urodzonych w Polsce, uczących się w polskich szkołach. Ilość zasad ortograficznych...

Czytaj dalej →
Rodzice.pl - ciąża, poród, dziecko - poradnik dla Rodziców
Logo
Enable registration in settings - general