Jakie są tryby czasownika w języku polskim? Ich rodzaje i przykłady użycia

“Tryby czasownika” to pojęcie, z którym spotka się każde dziecko podczas lekcji języka polskiego w szkole podstawowej. Wyjaśniamy, czym one dokładnie są i przedstawiamy ich główne rodzaje wraz z przykładami użycia.

Tryby czasownika w języku polskim – czym są?

Jaka jest funkcja trybów czasownika? Tryb czasownika to kategoria gramatyczna, której główna funkcja polega na wyrażeniu stosunku osoby mówiącej do treści wypowiadanego komunikatu. Poszczególne tryby mogą służyć przekazywaniu rzeczywistych/obiektywnych treści, wątpliwych oraz wymaganych. 

Sprawdź: Jak napisać rozprawkę? Poznaj schemat dobrej rozprawki!

Tryb oznajmujący czasownika

Tryb ten, ze względu na swoją funkcję, jest również nazywany trybem orzekającym. Za jego pomocą osoba wypowiadająca się może wyrazić swój obiektywny, neutralny emocjonalnie stosunek do danej treści. Tryb oznajmujący pozwala przekazać fakty i informacje uznawane za bardzo prawdopodobne. Dlatego dominuje zwłaszcza w mediach, np. w reklamie, programach informacyjnych czy publicystycznych. Jest stosowany najczęściej spośród wszystkich trybów czasownika zarówno w języku pisanym, jak i mówionym. Może służyć do wypowiadania zdań w każdym z trzech czasów – przyszłym, przeszłym oraz teraźniejszym.

Sprawdź: Piszemy “życzę ci” czy “tobie”?

Tryb przypuszczający czasownika

Kolejny tryb czasownika jest nazywany przypuszczającym lub warunkowym. Za jego pomocą można zakomunikować informacje niepewne, które wydarzą się przy spełnieniu odpowiednich warunków lub gdyby zaistniały właściwe ku temu okoliczności. Tryb przypuszczający może również służyć do wyrażenia życzenia w sposób pośredni. Jego cechą charakterystyczną jest użycie partykuły „by” oraz czasownika w formie osobowej. Komunikaty wyrażane w trybie przypuszczających odnoszą się do sytuacji niepewnych, wątpliwych lub możliwych do wystąpienia jedynie hipotetycznie. Tryb ten pozwala również przedstawić życzenia i oczekiwania względem kogoś w grzeczny, życzliwy sposób. Mówca poprzez zastosowanie trybu przypuszczającego może wyrazić zdystansowany stosunek do prezentowanych faktów.

Sprawdź: Jak napisać list do kolegi?

Tryb rozkazujący czasownika

Czasownik w trybie rozkazującym pozwala przekazać prośbę, życzenie lub rozkaz. Nie jest możliwe rozróżnienie czasowych form trybu rozkazującego ani odmiana przez rodzaje. Może być używany w każdej osobie liczby pojedynczej oraz mnogiej. W pierwszej osobie służy jako figura retoryczna. W trzeciej osobie liczby pojedynczej oraz mnogiej stosuje się partykułę „niech”.

Zobacz również: Części mowy: Podział na odmienne i nieodmienne części mowy

Tryby czasownika – przykłady 

Przedstawiamy przykłady każdego trybu czasowników, aby można było lepiej zrozumieć ich funkcje.

Przykłady trybu oznajmującego czasownika

  • Reprezentacja Polski wygrała w meczu z Niemcami 2:0.
  • Dzisiaj Marcin wraz z rodzicami pojedzie do wesołego miasteczka.
  • Proszek do prania, który pozwala wyczyścić nawet największe zabrudzenia.
  • Właśnie wybieram się na spotkanie z moją przyjaciółką.
  • Nagie ślimaki lubią żywić się liśćmi takich warzyw jak zwłaszcza rzodkiewka, sałata, kapusta oraz szpinak.
  • Jacek jest najbardziej lubianą osobą w całej naszej klasie.
  • Komputer to jeden z najważniejszych wynalazków w historii ludzkości.
  • Nasza partia zapewni wszystkim obywatelom dobrobyt, bezpieczeństwo i powszechny dostęp do darmowej służby zdrowia.
  • Dzisiaj wychodzę na koncert swojego ulubionego zespołu muzycznego.
  • Postanowiłem, że za dwa lata wstąpię do zakonu.

Przykłady trybu przypuszczającego czasownika

  • Jeśli uczyłbym się więcej, to miałbym lepsze oceny w szkole.
  • Nie złamałbym nogi, gdybym poszedł inną ścieżką.
  • Czy mógłbym cię prosić o wyniesienie śmieci?
  • Nie wiem, czy bylibyście dobrym małżeństwem.
  • Chcielibyśmy pójść na zakupy, gdybyśmy skończyli dzisiaj szybciej pracę.
  • Gdybyśmy dbali bardziej o środowisko naturalne, to zmiany klimatyczne zachodziłyby znacznie wolniej.
  • Jeślibyście się bardziej postarali, to może udałoby się nam wygrać ten dzisiejszym mecz.
  • Gdybyś nie miał nic przeciwko temu, to zostałbym dzisiaj o Dawida kilka godzin dłużej.
  • Mogłabyś jeść mniej słodyczy, to może rzadziej odwiedzałabyś stomatologa.
  • Przeczytałbym tę książkę, gdybym znalazł swoje okulary.

Tryby czasownika – Przykłady trybu rozkazującego czasownika

  • Niech oni pomyślą, jak ja się czuję, kiedy mnie nie słuchają!
  • Przynieść mi coś do jedzenia, bo jestem okropnie głodna!
  • Niech zginę, jeśli to okaże się prawdą!
  • Najpierw pomyśl, zanim następnym razem palniesz taką głupotę!
  • Dzisiaj do godziny 16:00 przygotuj raport i prześlij szefowi.
  • Odrób wreszcie zadanie domowe i przestań oglądać telewizję.
  • Zastanów się i daj mi odpowiedź do końca tego tygodnia.
  • Przyjmijcie ten prezent jako wyraz wdzięczności za wieloletni trud i poświęcenie.
  • Wyjdź stąd i przestać się tłumaczyć, bo tracę już do ciebie cierpliwość!
  • Poszukaj sobie wreszcie pracy i weź się do roboty!

Zobacz też: Charakterystyka postaci: Jak napisać charakterystykę postaci?

Rodzice pytają o tryby czasownika:

Przedstawiamy poniżej odpowiedź na 5 pytań, które dotyczą trybów czasownika. 

Co to jest tryb czasownika?

Tryb czasownika to forma gramatyczna, która służy wyrażeniu stosunku danej osoby do treści wypowiadanego zdania.

Jakie są tryby czasownika w języku polskim?

W języku polskim można wyróżnić trzy główne tryby czasownika – oznajmujący, przypuszczający i rozkazujący.

Jaki tryb czasownika dominuje w przekazie medialnym?

W mediach najczęściej stosowany jest tryb oznajmujący.

Które formy czasownika umożliwiają rozróżnienie form czasowych?

Pozwala na to tryb tryb oznajmujący – można wskazać czas przeszły, przyszły lub teraźniejszy. Nie istnieją czasowe formy trybu rozkazującego ani przypuszczającego.

Której formy czasownika należy użyć, aby zwrócić się do innej osoby z uprzejmą prośbą?

Służy do tego tryb przypuszczający.

Dodaj komentarz

Język polski

Mowa zależna i niezależna

Mowa zależna i niezależna stosowana jest przez nas na co dzień. Każdego dnia rozmawiając z kimś i zdając mu relacje z przeżytych zdarzeń przytaczamy cudze słowa. Możemy to robić w...

Czytaj dalej →
Język polski

Jak zamienić zdanie na równoważnik zdania?

Wypowiedzenie stanowi uporządkowaną gramatycznie grupę wyrazów, zawierającą czytelną informację. Wypowiedzenie zawsze rozpoczynamy wielką literą, zaś kończymy wykrzyknikiem, wielokropkiem, znakiem zapytania bądź kropką. Wypowiedzenia dzielimy na: zdania (występują w nich orzeczenia),...

Czytaj dalej →
Język polski

Jak napisać list do kolegi?

Kiedy nie mamy pewności, jak napisać list do kolegi albo koleżanki, powinniśmy na chwilę usiąść i zadać sobie kilka pytań na temat samego listu oraz osoby, o której myślimy. Dzięki...

Czytaj dalej →
Język polski

Jak napisać dedykacje do książki?

Książka to jeden z najbardziej wyjątkowych prezentów, jakie można podarować mamie, tacie, przyjaciółce oraz każdej innej bliskiej nam osobie. Jeśli jednak ma być prezentem na lata, warto pozostawić po sobie...

Czytaj dalej →
Język polski

Piszemy “życzę ci” czy “tobie”?

Życzę ci czy tobie? – ten dylemat poprawnościowy często miewają osoby pragnące napisać krótki tekst inspirowany jakąś ważną uroczystością rodzinną bądź towarzyską. Niektórym z nas może się wręcz wydawać, że nie ma tu...

Czytaj dalej →
Język polski

Sylaby: Jak dzielić wyrazy na sylaby?

Dzielenie wyrazów na sylaby to jedna z podstawowych umiejętności, którą muszą opanować dzieci przed rozpoczęciem edukacji w szkole podstawowej. Nauka dzielenia rozpoczynana jest już w młodszych grupach przedszkolnych po to,...

Czytaj dalej →
Wychowanie

Te 10 rzeczy powinnaś często mówić dziecku!

Rodzice od najmłodszych lat kształtują światopogląd dziecka. Należy o tym pamiętać każdego dnia, ponieważ nieodpowiednimi komentarzami łatwo jest wypaczyć spojrzenie małego człowieka na świat. Dziecko przyjmuje Wasz sposób myślenia i...

Czytaj dalej →
Rodzice.pl - ciąża, poród, dziecko - poradnik dla Rodziców
Logo
Enable registration in settings - general