Uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży

Uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży stanowią coraz większe wyzwanie dla rodziców oraz psychoterapeutów. Jeszcze kilkanaście lat temu mogło się wydawać, że problem ten jest wyłącznie marginalny; dzisiaj widzimy już doskonale, jak wkracza on w życie wielu zwykłych rodzin w Polsce i Europie.

Uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży

Uzależnienia behawioralne: rodzaje

Termin “uzależnienie” odnoszono przez wiele lat głównie do konkretnych substancji: alkoholu, nikotyny bądź narkotyków. W miarę upływu czasu zarówno specjaliści, jak i zwykli ludzie zaczęli przyznawać, że zjawisko dotyczy nie tylko niższych warstw społecznych, lecz także przedstawicieli intelektualnych elit. Świetny przykład stanowił ostatnio film “Mój piękny syn” Felixa Van Groeningena, na podstawie książki o tym samym tytule.

Na forum międzynarodowym podnoszony jest również problem tzw. uzależnień behawioralnych, a zatem zależności od jakiegoś zachowania. Osoba uzależniona czuje silną, niekontrolowaną potrzebę wykonywania danej czynności, choć zarazem zdaje sobie sprawę z jej negatywnych skutków.

Lista uzależnień behawioralnych okazuje się zaskakująco długa, a jej zawartość jest poszerzana z każdym rokiem. Wiąże się to zarówno z intensywnym rozwojem nowych mediów i technologii, jak i z coraz większą elastycznością pojęć stosowanych przez ekspertów. Do najpowszechniejszych rodzajów takich uzależnień zaliczamy zatem:

  • zakupoholizm,
  • kompulsywne objadanie się,
  • uzależnienie od seksu albo treści pornograficznych,
  • pracoholizm,
  • siecioholizm (nałogowe korzystanie z sieci internetowej),
  • fonoholizm (uzależnienie od telefonu komórkowego),
  • uzależnienie od komputera i gier wideo.

Wymienione typy z pewnością nie wyczerpują listy nałogowych zachowań, dają jednak pewne wyobrażenie o ich złożoności i powiązaniu ze stylem życia współczesnych mieszkańców Zachodu.

Uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży

Wydawać by się mogło, że problem uzależnień dotyczy głównie ludzi dorosłych albo znajdujących się u progu dorosłości. Tymczasem do gabinetów psychoterapeutycznych trafiają coraz częściej osoby znacznie młodsze: nastolatki albo wręcz małe dzieci. Szeroka dostępność najróżniejszych kanałów rozrywki sprzyja powstawaniu psychicznej zależności, podobnie zresztą jak atrofia więzi rodzinnych czy nawet towarzyskich. Mówiąc wprost: im bardziej młodzi są samotni, tym chętniej uciekają się do działań o charakterze szkodliwym czy wręcz autodestrukcyjnym.

Sprawdź:  Jak zbić gorączkę? 10 sposobów na zbijanie gorączki u dzieci i kobiet w ciąży

Jeszcze w ostatniej dekadzie XX wieku najpowszechniejszym uzależnieniem wśród małoletnich była telewizja – przerażeni rodzice relacjonowali z drżeniem w głosie, jak to ich pociecha przesiaduje przed odbiornikiem nawet po kilkanaście godzin na dobę. Wydaje się jednak, że miejsce telewizora zdążył już definitywnie zająć komputer, internet oraz gry wideo. W ostatnim czasie do tego zestawu dołączają również coraz nowsze modele smartfonów, których wysoka cena nie odstrasza nastolatków, spragnionych technicznych nowinek.

Sprawdź: Gry na tablet dla dzieci, które nie szkodzą

Objawy behawioralne

Co interesujące, w przypadku uzależnień behawioralnych lista objawów wygląda podobnie jak ta dotycząca nadużywania określonej substancji psychoaktywnej. Osoba dotknięta nałogiem czuje zatem przemożną chęć (albo wręcz przymus) wykonywania danej czynności, przestaje też kontrolować jej częstotliwość i czas trwania. Zaniechanie aktywności wiąże się z fizjologicznymi objawami odstawienia, które uśmierza jedynie powrót do przerwanego działania. Wzrasta także tolerancja na określony bodziec, co oznacza, że osoba uzależniona przeznacza nań coraz więcej godzin. To z kolei prowadzi często do zaburzenia naturalnego rytmu dobowego – nałogowiec “działa” nocą, natomiast w ciągu dnia odsypia.

Charakterystyczne bywa także zawieszanie wszelkich innych życiowych poczynań, nawet tych uważanych wcześniej przez osobę uzależnioną za przyjemne. Rezygnuje ona z dawnych zainteresowań, znacząco ogranicza kontakty towarzyskie, zaniedbuje naukę czy pracę. Całą energię skupia na przedmiocie swojego nałogu, choć doskonale rozumie, jak bardzo jest on dla niej niszczący.

Uzależnienia behawioralne: terapia

Uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży leczy się przede wszystkim psychoterapią w ujęciu poznawczo-behawioralnym. Ma ona na celu analizę sytuacji prowokujących jednostkę do sięgania po określoną aktywność, jak również opracowanie nowych strategii radzenia sobie z niechcianymi emocjami. W przypadku pacjentów nieletnich, procedury terapeutyczne mogą objąć również pozostałych członków danej rodziny.

Sprawdź:  Mniszek a mlecz: Jak odrożnić mniszka lekarskiego od mlecza?

Oprócz psychoterapii stosowane bywa też leczenie farmakologiczne, najczęściej w postaci leków przeciwdepresyjnych i/lub stabilizujących nastrój. Okazuje się to w niektórych przypadkach bardzo istotne, bo depresja dość często rozwija się na podłożu uzależnień – tak chemicznych, jak i behawioralnych.

Uzależnienia behawioralne: etapy

Propagatorzy poznawczo-behawioralnego ujęcia uzależnień opracowali szczegółowy model występowania nałogu, opierając go na kilku kluczowych etapach. Mówiąc w uproszczeniu, sięgnięcie po zakazaną substancję lub aktywność następuje w wyniku zaistnienia pewnych sytuacji, myśli i przekonań. Przykładowo, spotkanie z grupą pijących znajomych może wyzwolić w nas chęć sięgnięcia po alkohol, co pociąga za sobą myśl o odprężeniu i uldze. Pragnienie okazuje się tak przemożne, że łamiemy abstynencję i szybko – tracąc kontrolę – znajdujemy się w ciągu.

Opisanie poszczególnych etapów uzależnienia ma sporą wartość terapeutyczną, daje bowiem nadzieję na skuteczniejszą pracę z klientem. Znając źródło zachowań, można próbować zmieniać je u podstaw. Praca ta – choć żmudna! – po pewnym czasie powinna przynieść stopniową poprawę.

Uzależnienia behawioralne: badania

Badania nad uzależnieniami behawioralnymi prowadzone są obecnie w wielu kierunkach. Jednym z najciekawszych pojęć ukutych w ostatnich latach jest phubbing, czyli korzystanie ze smartfona w trakcie interakcji twarzą w twarz z inną osobą. Do okazjonalnego ignorowania rozmówców w taki sposób przyznaje się nawet 90% ankietowanych.

Naukowcy dowiedli, że phubbing bywa bardzo przykry w skutkach dla strony zaniedbywanej. Wpisuje się też w najbardziej niebezpieczne uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży.

Sprawdź: Spoglądasz na telefon podczas rodzinnych posiłków? To może wywołać u Twoich dzieci trwałe zaburzenia psychiczne!

Dodaj komentarz

Zdrowie dziecka Zdrowie niemowlaka
Po jakim czasie działa czopek?
Gorączka u niemowlaka i u małego dziecka zawsze wywołuje stres w młodych rodzicach. Zadają sobie pytanie, jak dużą dawkę środka przeciwgorączkowego powinni podać maluchowi, po jakim czasie czopek zbija gorączkę
Czytaj dalej
Boże Narodzenie Porady Kulinarne
Mrożenie karpia: Czy można mrozić karpia i na jak długo?
Karp - ryba, która w czasie Wigilii nadal gości na większości polskich stołów. Smażony, pieczony, w galarecie. Sposobów na przygotowanie karpia jest bardzo dużo. Często też przygotowujemy go w zbyt
Czytaj dalej
Wychowanie Zdrowie dziecka
Dłubanie w nosie: jak przestać dłubać w nosie?
Dłubanie w nosie to jeden z tych dziecięcych nawyków, których rodzice chcieliby się za wszelką cenę pozbyć - często jednak nie wiedzą, jakich argumentów używać, aby oduczyć swoją latorośl niekulturalnego
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Nadmierna potliwość u dziecka
Nadmierna potliwość u dziecka to zmartwienie wielu rodziców, którzy zastanawiają się, jakie może być podłoże takiego stanu rzeczy. Pediatrzy wyjaśniają, że przyczyny nadpotliwości są przeważnie banalne, zaś sposoby zapobiegania jej
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Częste oddawanie moczu u dziecka – przyczyny, badania, leczenie
Częste oddawanie moczu u dziecka niejednokrotnie budzi zaniepokojenie jego rodziców, którzy obserwują, jak maluch wiele razy w ciągu dnia (a czasem nawet nocy) odwiedza toaletę. Na szczęście, takie zachowanie naszej
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Wysypka wokół ust u dziecka
Wysypka wokół ust u dziecka to problem natury zarówno zdrowotnej, jak i estetycznej. O ile pojedyncze krostki na dziecięcej buzi rzadko budzą nasze zaniepokojenie, o tyle ich zwiększona ilość stanowi
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Powiększone sutki u chłopców – przyczyny, objawy, leczenie
Powiększone i bolące sutki u chłopców wzbudzają często w nich samych oraz w ich rodzicach silny niepokój - kojarzą się bowiem z potencjalnie groźnymi chorobami. Warto jednak wiedzieć, że w
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Lunatykowanie u dzieci – przyczyny, leczenie
Lunatykowanie u dzieci, widziane po raz pierwszy, potrafi wzbudzić w niejednym rodzicu głębokie przerażenie. Najczęściej nie ma się jednak czego bać - zjawisko to jest w najmłodszej grupie wiekowej bardzo
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Rodzaje alergii u dzieci
Ogromny postęp cywilizacyjny przyczynił się do zwiększonej zapadalności na alergie różnego typu. Szacuje się, że na całym świecie około 40% ludności zmaga się z dokuczliwym uczuleniem. W Polsce co drugie
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Domowe i farmakologiczne sposoby na obniżenie gorączki u dziecka
Podwyższona temperatura ciała u dziecka zawsze wywołuje nasz niepokój, szczególnie że ma tendencję do szybkiego wzrastania. Jeżeli gorączka przekracza 38 stopni, maluch jest markotny, odmawia jedzenia i zauważymy dodatkowe objawy
Czytaj dalej