ROZWÓJ

Co zrobić, kiedy zaczyna się jąkać

Prześlij dalej Drukuj
ROZWÓJ: Co zrobić, kiedy zaczyna się jąkać

fot. Shutterstock

Większość dzieci uczy się mówić spontanicznie i bez problemów. Słuchając tego, co mówią rodzice i rodzeństwo, maluch poznaje słowa, które w wieku ok. 2 lat zaczyna łączyć w proste, a potem coraz bardziej skomplikowane zdania. Między 2. a 3. rokiem życia zaczyna się trudny okres w rozwoju mowy. Malec wiele rozumie i chce dużo mówić, ale jego aparat mowy nie jest jeszcze w pełni sprawny. W małej główce kłębią się myśli, którymi z nikim nie może się podzielić. Gdy dziecko chce wypowiedzieć coś szybko, zaczyna się zacinać, powtarzać niektóre sylaby, czasem całe słowa. To normalny etap w rozwoju mowy, który u większości dzieci sam mija. Ale u niektórych maluchów zaburzenie nie ustępuje, a wręcz się nasila. Dziecko zacznie się jąkać.

Rożnica w napięciu
Jak stwierdzić, czy brak płynności wypowiadania się jest normalnym etapem w rozwoju, czy początkiem poważniejszych problemów? To zadanie najlepiej powierzyć logopedzie. Z reguły, jeśli mowa malca rozwija się prawidłowo, zacinanie się występuje na początku wypowiedzi i w miejscach łączenia fraz, a pauzom i przeciąganiu samogłosek nie towarzyszy zdenerwowanie. Malec nie uświadamia sobie, że mówi niepłynnie, więc nie ma oporów, by zabrać głos. W przypadku jąkania jest inaczej. Problemy zdarzają się w każdym miejscu wypowiedzi. Dziecko jest rozdrażnione, spięte. Niepokój wywołuje nie tylko mówienie, ale sama świadomość, że trzeba coś powiedzieć. Malec przeciąga głoski, blokuje się i nieregularnie oddycha. Próbując przezwyciężyć trudności, zaciska powieki, marszczy nos, kiwa głową. Zdaje sobie sprawę ze swoich kłopotów i ma coraz większe opory przed zabieraniem głosu. O ile objawy rozwojowych trudności z mówieniem z reguły mijają, nim dziecko skończy 5 lat, to jąkanie rozwija się w najlepsze. Taki czarny scenariusz ma miejsce, jeśli dziecko nie trafi na terapię. Najlepiej ją rozpocząć, zanim pójdzie ono do szkoły, wtedy jest najskuteczniejsza.

Razem łatwiej!
Choć rozwojowe kłopoty z mową nie wymagają pomocy logopedy, nie znaczy to, że malcowi nie należy się wsparcie. Dlatego poświęcaj maluchowi jak najwięcej czasu i dużo z nim rozmawiaj. On uczy się mówić, naśladując dorosłych. Dlatego poproś członków rodziny, by mówili wolno, wyraźnie i spokojnie. Rozmawiając z dzieckiem, słuchaj nie tylko tego, jak mówi, ale też co ma do przekazania. Nie przerywaj mu i pozwalaj skończyć wypowiedź. Jeśli powie coś niepoprawnie, powtórz to samo, używając właściwej formy. Słysząc prawidłowe wzorce, dziecko samo skoryguje wymowę, za to wytykanie błędów może je zniechęcić do rozmowy. Jeśli się zatnie, nie instruuj go, by się nie denerwowało i mówiło wolniej. Uświadomienie malcowi jego trudności może być pierwszym krokiem do utrwalenia niepłynności. Lepiej odwrócić jego uwagę. Jeżeli przestanie koncentrować się na problemie, nie będzie się on nasilać.

Skąd bierze się jąkanie?
Dokładnie nie wiadomo. Niektórzy specjaliści uważają je za nerwicę, inni za jej objaw. Zwolennicy pierwszej teorii utrzymują, że powstawanie schorzenia przypomina błędne koło. Dziecko zaczyna się jąkać, co spotyka się np. z kpinami kolegów albo niepokojem rodziców, więc maluch zaczyna bać się sytuacji, w których musi mówić, i jąka się jeszcze bardziej. Kolejne nieudane próby płynnego mówienia sprawiają, że jąkanie się utrwala. Zgodnie z drugą teorią przyczyną jąkania są przeżywane przez dziecko sprzeczne emocje. Mogą one powstawać, gdy malec np. boi się wykonania jakiejś czynności, a jednocześnie obawia się, że spotka go kara, jeśli jej nie wykona. Przykład? Po urlopie wychowawczym mama wraca do pracy, a dziecko musi pójść do przedszkola. Maluch boi się rozłąki z mamą, ale wie, że odmowa pójścia do przedszkola bardzo zmartwi rodziców. Jąkając się, dziecko sygnalizuje, że przeżywa trudne chwile. Mechanizm jąkania może uruchomić się także, gdy na świat przyjdzie młodsze rodzeństwo. Starsze dziecko jest rozżalone, że brat lub siostra zabiera mu uwagę mamy, wie jednak, że jego niechęć wobec nowego członka rodziny rozczarowałaby rodziców. Jąkanie pozwala odzyskać ich uwagę. Chociaż wygląda to na próbę manipulacji, w rzeczywistości jest efektem konfliktu wypartego ze świadomości. Dziecko nie zdaje sobie z niego sprawy, ale odczuwa lęk. Czynników sprzyjających jąkaniu jest sporo. Ryzyko wzrasta, jeśli dodatkowo w rodzinie występowały zaburzenia płynności mowy, gdy ciąża lub poród przebiegały z powikłaniami, malec poważnie chorował albo mimo leworęczności był nakłaniany do pisania prawą ręką.

Logopeda poszukiwany
Dziecko, które się jąka, powinno jak najszybciej trafić do logopedy. Wskazana jest też wizyta u psychologa, który pomoże ustalić przyczynę niepłynności i doradzi, jak postępować z dzieckiem, by opanować negatywne emocje. Jeśli chodzi ono do przedszkola lub do szkoły, o specjalistę możesz spytać właśnie tam. Pomocy można też szukać w przychodniach lekarskich. Na pierwszą wizytę lepiej iść bez dziecka. Przygotuj się, że logopeda zapyta cię o to, w jakich sytuacjach malec się jąka i jak się wówczas zachowuje. Ty z kolei powinnaś się dowiedzieć, jak zazwyczaj wygląda taka terapia. Potem wyjaśnij dziecku, że byłaś na spotkaniu z osobą, która nauczy je płynnie mówić, i postaraj się, żeby nastawiło się pozytywnie. Im szybciej oswoi się z logopedą, tym lepsze będą efekty leczenia. Pomocne są też turnusy logopedyczne. Dziecko wyjeżdża na 2-tygodniowy kurs z rodzicami. Przez 5 godzin dziennie uczestniczy w zajęciach logopedycznych, potem spędza czas z rodziną. Więcej informacji na www.adverbum.net.pl

Niech popłyną słowa
Ty też możesz pomoc dziecku uporać się z jąkaniem. Przede wszystkim nie okazuj, jak bardzo się tym martwisz, bo obudzisz w nim poczucie winy. A wtedy, by nie robić ci przykrości, będzie starało się mówić płynnie, co może nasilić problem. Poświęć trochę czasu na zabawę tylko we dwoje – to pozwoli maluchowi się wyciszyć. Mów prostymi, krótkimi zdaniami. Obserwuj go i zapamiętaj, kiedy mówi bez zacinania. Stwarzaj podobne sytuacje i zachęcaj malca do rozmowy: np. niech opisuje, co widzi na obrazku. Nie stosuj kar, ale też nie rozpieszczaj dziecka. Ono szybko zauważy korzyści, jakie przynosi jąkanie, i nie będzie chciało się od niego odzwyczaić. Z kolei kary potęgują lęk przed mówieniem. Nie unikaj bezpośrednich rozmów z malcem na temat jego problemów. Wyjaśnij, że wiele dzieci ma podobne kłopoty i najczęściej z tego wyrastają. Licz się z tym, że z powodu trudności z mówieniem dziecko może być wyśmiewane przez rówieśników. Pomóż mu zbudować poczucie własnej wartości. Podkreślaj zdolności, umiejętności i pozytywne cechy charakteru. Warto też starannie wybrać dla niego przedszkole i szkołę, upewniając się, czy pedagodzy są gotowi współpracować z rodzicami, by pomoc malcowi wyjść z problemu.

CZEGO NIE NALEŻY ROBIĆ

  • Nie nakłaniaj malca do recytowania wierszy lub śpiewania piosenek w obecności rodziny czy znajomych. Zaproponuj „występ” i poczekaj na reakcję.
  • Niewykluczone, że maluch sam zechce spróbować swoich sił. W przeciwnym razie odpuść.Nie rozmawiaj w obecności dziecka o jego kłopotach – bez względu na to, czy zdaje sobie sprawę ze swoich trudności z mówieniem, czy nie. Mylisz się, sądząc, że nie słyszy lub nie rozumie, co mówią dorośli. Ono doskonale wszystko kojarzy. Lepiej oszczędzić mu emocji.

RÓBCIE

  • Ćwiczenia wydłużające wydech. Dmuchajcie w wiatraczek, gwiżdżcie gwizdkiem, grajcie na organkach, nadmuchujcie balony czy pobawcie się w tworzenie wielkich mydlanych baniek.

Tekst: Magdalena Sych
Konsultacja dr Krzysztof Szamburski,psycholog, logopeda, dyrektor Stołecznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej TOP

Dodaj artykuł do

  • Wykop
  • Gwar

 
Napisz komentarz

Imię / Nick
e-mail

Wygeneruj inny kod


Komentarz (maks. 1000 znaków)

Dodaj zdjęcie (opcjonalnie; dłuższa krawędź zdjęcia - max. 1000 px)


Wpisz prawidłowy adres e-mail. Nie będzie on widoczny na naszej stronie. Aby uniknąć nadużyć, wyślemy do ciebie wiadomość z linkiem aktywacyjnym. Kliknij w niego, aby opublikować swój komentarz.
REKLAMA



Zapisz się do naszego Newslettera

Jako pierwsza dowiesz się o najnowszych konkursach, ciekawych wydarzeniach
i specjalnych akcjach organizowanych
na stronie RODZICE.PL










KSIĘGA IMION

Wpisz imię, aby poznać jego znaczenie
i historię