Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski to wiedza potrzebna na etapie nauki mówienia małego dziecka. Dzięki niej możemy lepiej śledzić postępy rozwojowe pociechy. A w przypadku ewentualnych trudności z wymową spółgłosek – wprowadzać ćwiczenia logopedyczne dla dzieci zalecane przez specjalistów.

Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski

Spółgłoski to dźwięki, które powstają w wyniku zbliżenia powodującego częściowe zablokowanie narządów mowy albo też zwarcia całkowitego narządów mowy. Chociaż definicja ta może wydawać się z początku skomplikowana, po bliższym zapoznaniu się z nią, staje się jasna. W większości języków występuje podział głosek na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski nie sprawiają zbyt dużej trudności podczas nauki mówienia, w przeciwieństwie do spółgłosek. Wymagają one znacznie większej sprawności posługiwania się aparatem mowy. To dlatego dzieci znacznie szybciej zaczynają w ramach gaworzenia wymawiać “a”, “i” czy “e” niż np. “t”, “ż” czy “z”.

Aby odrobinę skomplikować sprawę, należy dodać, że podział na spółgłoski i samogłoski to nie jedyny podział głosek. Wyróżnia się jeszcze m.in. głoski dźwięczne i bezdźwięczne (w zależności od tego, czy podczas ich wymawiania drgają więzadła głosowe, czy nie), jak również głoski ustne i nosowe. W języku polskim pojawiają się zarówno spółgłoski ustne i nosowe, jak i samogłoski ustne i nosowe.

  • Spółgłoski ustne: b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych)
  • Spółgłoski nosowe: m, n, ń, n’, m’
  • Samogłoski ustne: a, e, o, i
  • Samogłoski nosowe: ą, ę

Jak rozpoznać głoski nosowe? W trakcie ich wymawiania, powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i przez nos. W przypadku głosek ustnych, przechodzi jedynie przez usta.

Spółgłoski w języku polskim

Każdy język posiada swój indywidualny zestaw spółgłosek. Podstawowe spółgłoski w języku polskim, których uczymy się w szkole, to:

b, c, ć, cz, d, dz, , , f, g, ch (pisane też jako h), j, k, l, ł, m, n, ń, p, r, s, ś, sz, twzź, ż (pisane też jako rz).

Wszystkie spółgłoski

Powyżej wymienione, to jednak nie wszystkie spółgłoski w języku polskim. Lista spółgłosek, której uczą się np. studenci polonistyki lub którą posługują się logopedzi, jest znacznie dłuższa. Obejmuje dźwięki, które powstają przez połączenie spółgłoski z następującą po niej samogłoską – przez co następuje zmiękczenie spółgłoski. W fonetycznym zapisie zaznacza się to jako znak apostrofu: , dz’ch´,,  t´.

Spółgłoski zmiękczone i miękkie

Spółgłoski zmiękczone to nie to samo, co spółgłoski miękkie. Przykłady spółgłosek zmiękczonych znajdują się powyżej ( , dzf”…). Przypominamy, że powstają one przez połączenie z następującą po nich samogłoską. Na przykład w słowie “fiołek” lub “kieszeń”, wyraźnie słyszymy, jakby po f i k występowało “j”, a nie “i”.

Spółgłoski miękkie w języku polskim to: ć, ń, ś, ź, , a także j.

Spółgłoski twarde

Aby zrozumieć, czym są spółgłoski twarde, należy wiedzieć, że w języku polskim wyróżniamy spółgłoski miękkie i twarde. Wyróżnienie to bazuje na sposobie, w jaki układa się język w trakcie wymawiania poszczególnych głosek. W przypadku głosek miękkich dąży on ku podniebieniu. Natomiast w przypadku głosek twardych – pozostaje nisko (ale może dotykać zębów).

Spółgłoski twarde to: p, b, f, w, s, z, c, ch, dz, n, m, l, ł, k, g, t, d, sz, ż, cz, dż, r.

Spółgłoski nosowe

Nosowe spółgłoski to te, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i nos. W większości języków występują co najmniej dwie spółgłoski nosowe, czyli m i n. W języku polskim wyróżniamy dodatkowo ń, n’, m’.

Wymowa spółgłosek nosowych bywa utrudniona np. w trakcie kataru lub przy mechanicznym zatkaniu nosa – zaciśnięcie palców na nosie to dobry sposób na sprawdzenie, czy dana spółgłoska jest nosowa, czy nie.

Spółgłoski ustne

Spółgłoski ustne to takie, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi głównie przez usta. Zaliczamy do nich niemal wszystkie spółgłoski języka polskiego, takie jak:  b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych).

Spółgłoski szczelinowe

Podczas wymawiania spółgłosek szczelinowych narządy mowy układają się w wąską szczelinę (jak sama nazwa wskazuje). W języku polskim szczelinowe spółgłoski to: f, f’, w, w’, s, sz, ś, z, ż, ź, ch, ch’.

Spółgłoski – ćwiczenia dla dzieci

Spółgłoski to głoski, które przysparzają najwięcej kłopotów w trakcie nauki mówienia. Niektóre są odrobinę prostsze do wymówienia, jak np. “t” czy “m”, niektóre trudniejsze, jak “r” czy “dż”. Nauka spółgłosek dla dzieci powinna obejmować ćwiczenia logopedyczne, mające na celu “rozruszanie” aparatu mowy. Niezbędne są także ćwiczenia słuchowe, które uświadamiają dziecku melodię języka i przyzwyczają go do brzmienia poszczególnych dźwięków. Ważne są także ćwiczenia oddechowe, przygotowujące do wymowy poszczególnych spółgłosek.

Spółgłoska czy samogłoska?

Nauka spółgłosek bywa problematyczna dla dzieci, ale zdarza się, że również ich rodzice miewają problem z rozpoznaniem, czy dana głoska to spółgłoska czy jednak samogłoska. Jakie pytania padają najczęściej? Zebraliśmy je poniżej:

Czy ś to spółgłoska?

Czy ś jest spółgłoską? Tak! To spółgłoska miękka.

Czy ą i ę to spółgłoski?

Zarówno ą jak i ę to samogłoski nosowe. Dla wielu osób mylące może być to, że w trakcie wymowy “ą” wydaje się słyszeć na jej końcu “ł”. Można jednak skojarzyć, że tak jak a i e są samogłoskami, tak samo ą i ę też – stanowią po prostu nosowe odpowiedniki tamtych głosek.

Ó – samogłoska czy spółgłoska?

Czy ó jest samogłoską? Bez wątpienia tak! Ó jest samogłoską podobnie jak u, które jest wymawiane w ten sam sposób, jednak ze względów zaszłości gramatycznych, rozróżniamy zapisy tych dwóch głosek.

J – samogłoska czy spółgłoska?

Czy j jest spółgłoską? Tak! Głoska j jest bez wątpienia spółgłoską dźwięczną, ustną.

Dodaj komentarz

Życzenia
Życzenia dla rodziców
Jakie życzenia dla rodziców można wpisać do okolicznościowej kartki lub wysłać SMSem w dniu ich święta? Życzenia dla rodziców od dzieci Okazji do złożenia życzeń rodzicom jest w naszym życiu kilka. Przede
Czytaj dalej
Życzenia
Życzenia dla męża na rocznicę ślubu
W codziennym natłoku spraw nie zawsze jest czas, aby samodzielnie wymyślić wzruszające lub zabawne życzenia dla męża na rocznicę ślubu. Podpowiadamy, co napisać na kartce z życzeniami. Jakie życzenia dla męża
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia Newsy
Kalendarz roku szkolnego 2020/2021. Kiedy rozpoczęcie roku? Kiedy ferie i dni wolne od szkoły?
Połowa wakacji już za nami, w związku z czym coraz częściej myślimy o powrocie do szkoły. Ministerstwo Edukacji Narodowej też o tym rozmyśla - na stronie resortu pojawił się kalendarz
Czytaj dalej
Język polski
Liczebniki – definicja, rodzaje i przykłady liczebników
Liczebniki poznaje każdy uczeń już w pierwszych klasach szkoły podstawowej. Wielu z nich ma jednak problem z ich prawidłowym odmienianiem czy zapisywaniem z partykułą „nie”. W artykule wyjaśniamy, co to
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia Newsy
Co z podwyżkami dla nauczycieli w 2020 roku? Waży się los podwyżek dla nauczycieli
Nauczyciele mieli dostać podwyżki we wrześniu 2020 roku, a ich pensje miały wzrosnąć o sześć procent. Niewykluczone jednak, że z powodu epidemii koronawirusa rząd wycofa się z tego planu. Kluczowa
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia
Gotowe dedykacje do książki dla dziecka
26 czerwca kończy się rok szkolny 2019/2020. To ostatni dzwonek, aby przygotować dla uczniów upominki z okazji zakończenia roku szkolnego. W tym wpisie publikujemy różnorodne gotowe dedykacje dla dzieci i
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia
Czy dziecko to obywatel? O Karcie Rodziny parę słów
Wątek LGBT w ostatnich dniach rozgrzewa media - tradycyjne i społecznościowe. Słowa Prezydenta Andrzeja Dudy nazywające LGBT ideologią oraz posła PiS Przemysława Czarnka separujące osoby nieheteronormatywne od grupy "normalnych osób"
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia
Krótkie przemówienie nauczyciela na zakończenie przedszkola – przykłady
Rok szkolny 2019/2020 kończy się już w tym tygodniu. Dla części najmłodszych dzieci nadchodzi czas pożegnania z przedszkolem, ulubionymi paniami oraz koleżankami i kolegami, z którymi w ostatnim roku mogli
Czytaj dalej
Wiersze
Wierszyki na zakończenie przedszkola, nie tylko na pożegnanie
Wielkimi krokami zbliża się koniec roku szkolnego, a wraz z nim zakończenie przedszkola. Już wkrótce część dzieci pożegna swoje panie, ulubione zabawki i kolegów z grupy, aby we wrześniu wejść
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia Newsy
Zmiany w nauce zdalnej od września! MEN chce walczyć z “fikcyjnymi zajęciami”
Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważa możliwość kontynuacji nauczania zdalnego po wakacjach. Chce jednak walczyć z fikcyjnymi lekcjami, nakładając na nauczycieli obowiązek prowadzenia zajęć według stacjonarnego planu zajęć. W tym celu ma
Czytaj dalej