Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski to wiedza potrzebna na etapie nauki mówienia małego dziecka. Dzięki niej możemy lepiej śledzić postępy rozwojowe pociechy. A w przypadku ewentualnych trudności z wymową spółgłosek – wprowadzać ćwiczenia logopedyczne dla dzieci zalecane przez specjalistów.

Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski

Spółgłoski to dźwięki, które powstają w wyniku zbliżenia powodującego częściowe zablokowanie narządów mowy albo też zwarcia całkowitego narządów mowy. Chociaż definicja ta może wydawać się z początku skomplikowana, po bliższym zapoznaniu się z nią, staje się jasna. W większości języków występuje podział głosek na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski nie sprawiają zbyt dużej trudności podczas nauki mówienia, w przeciwieństwie do spółgłosek. Wymagają one znacznie większej sprawności posługiwania się aparatem mowy. To dlatego dzieci znacznie szybciej zaczynają w ramach gaworzenia wymawiać “a”, “i” czy “e” niż np. “t”, “ż” czy “z”.

Aby odrobinę skomplikować sprawę, należy dodać, że podział na spółgłoski i samogłoski to nie jedyny podział głosek. Wyróżnia się jeszcze m.in. głoski dźwięczne i bezdźwięczne (w zależności od tego, czy podczas ich wymawiania drgają więzadła głosowe, czy nie), jak również głoski ustne i nosowe. W języku polskim pojawiają się zarówno spółgłoski ustne i nosowe, jak i samogłoski ustne i nosowe.

  • Spółgłoski ustne: b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych)
  • Spółgłoski nosowe: m, n, ń, n’, m’
  • Samogłoski ustne: a, e, o, i
  • Samogłoski nosowe: ą, ę

Jak rozpoznać głoski nosowe? W trakcie ich wymawiania, powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i przez nos. W przypadku głosek ustnych, przechodzi jedynie przez usta.

Spółgłoski w języku polskim

Każdy język posiada swój indywidualny zestaw spółgłosek. Podstawowe spółgłoski w języku polskim, których uczymy się w szkole, to:

b, c, ć, cz, d, dz, , , f, g, ch (pisane też jako h), j, k, l, ł, m, n, ń, p, r, s, ś, sz, twzź, ż (pisane też jako rz).

Wszystkie spółgłoski

Powyżej wymienione, to jednak nie wszystkie spółgłoski w języku polskim. Lista spółgłosek, której uczą się np. studenci polonistyki lub którą posługują się logopedzi, jest znacznie dłuższa. Obejmuje dźwięki, które powstają przez połączenie spółgłoski z następującą po niej samogłoską – przez co następuje zmiękczenie spółgłoski. W fonetycznym zapisie zaznacza się to jako znak apostrofu: , dz’ch´,,  t´.

Spółgłoski zmiękczone i miękkie

Spółgłoski zmiękczone to nie to samo, co spółgłoski miękkie. Przykłady spółgłosek zmiękczonych znajdują się powyżej ( , dzf”…). Przypominamy, że powstają one przez połączenie z następującą po nich samogłoską. Na przykład w słowie “fiołek” lub “kieszeń”, wyraźnie słyszymy, jakby po f i k występowało “j”, a nie “i”.

Spółgłoski miękkie w języku polskim to: ć, ń, ś, ź, , a także j.

Spółgłoski twarde

Aby zrozumieć, czym są spółgłoski twarde, należy wiedzieć, że w języku polskim wyróżniamy spółgłoski miękkie i twarde. Wyróżnienie to bazuje na sposobie, w jaki układa się język w trakcie wymawiania poszczególnych głosek. W przypadku głosek miękkich dąży on ku podniebieniu. Natomiast w przypadku głosek twardych – pozostaje nisko (ale może dotykać zębów).

Spółgłoski twarde to: p, b, f, w, s, z, c, ch, dz, n, m, l, ł, k, g, t, d, sz, ż, cz, dż, r.

Spółgłoski nosowe

Nosowe spółgłoski to te, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i nos. W większości języków występują co najmniej dwie spółgłoski nosowe, czyli m i n. W języku polskim wyróżniamy dodatkowo ń, n’, m’.

Wymowa spółgłosek nosowych bywa utrudniona np. w trakcie kataru lub przy mechanicznym zatkaniu nosa – zaciśnięcie palców na nosie to dobry sposób na sprawdzenie, czy dana spółgłoska jest nosowa, czy nie.

Spółgłoski ustne

Spółgłoski ustne to takie, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi głównie przez usta. Zaliczamy do nich niemal wszystkie spółgłoski języka polskiego, takie jak:  b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych).

Spółgłoski szczelinowe

Podczas wymawiania spółgłosek szczelinowych narządy mowy układają się w wąską szczelinę (jak sama nazwa wskazuje). W języku polskim szczelinowe spółgłoski to: f, f’, w, w’, s, sz, ś, z, ż, ź, ch, ch’.

Spółgłoski – ćwiczenia dla dzieci

Spółgłoski to głoski, które przysparzają najwięcej kłopotów w trakcie nauki mówienia. Niektóre są odrobinę prostsze do wymówienia, jak np. “t” czy “m”, niektóre trudniejsze, jak “r” czy “dż”. Nauka spółgłosek dla dzieci powinna obejmować ćwiczenia logopedyczne, mające na celu “rozruszanie” aparatu mowy. Niezbędne są także ćwiczenia słuchowe, które uświadamiają dziecku melodię języka i przyzwyczają go do brzmienia poszczególnych dźwięków. Ważne są także ćwiczenia oddechowe, przygotowujące do wymowy poszczególnych spółgłosek.

Spółgłoska czy samogłoska?

Nauka spółgłosek bywa problematyczna dla dzieci, ale zdarza się, że również ich rodzice miewają problem z rozpoznaniem, czy dana głoska to spółgłoska czy jednak samogłoska. Jakie pytania padają najczęściej? Zebraliśmy je poniżej:

Czy ś to spółgłoska?

Czy ś jest spółgłoską? Tak! To spółgłoska miękka.

Czy ą i ę to spółgłoski?

Zarówno ą jak i ę to samogłoski nosowe. Dla wielu osób mylące może być to, że w trakcie wymowy “ą” wydaje się słyszeć na jej końcu “ł”. Można jednak skojarzyć, że tak jak a i e są samogłoskami, tak samo ą i ę też – stanowią po prostu nosowe odpowiedniki tamtych głosek.

Ó – samogłoska czy spółgłoska?

Czy ó jest samogłoską? Bez wątpienia tak! Ó jest samogłoską podobnie jak u, które jest wymawiane w ten sam sposób, jednak ze względów zaszłości gramatycznych, rozróżniamy zapisy tych dwóch głosek.

J – samogłoska czy spółgłoska?

Czy j jest spółgłoską? Tak! Głoska j jest bez wątpienia spółgłoską dźwięczną, ustną.

Dodaj komentarz

Przepisy Kulinarne
Kleik ryżowy na wodzie lub mleku
Kleik ryżowy najczęściej podawany jest osobom dorosłym przy zatruciach pokarmowych, a także niemowlakom jako pierwszy pokarm po mleku mamy lub modyfikowanym. Z pozoru jest to bardzo proste w przygotowaniu danie.
Czytaj dalej
Zwierzęta dla dzieci
Rasy psów dla dzieci
Pies od wielu wieków nazywany jest najlepszym przyjacielem człowieka. Nie bez przyczyny – zwierzęta te charakteryzuje wyjątkowe oddanie, ciepło i przyjazne nastawienie wobec swego pana. Nic więc dziwnego, że również
Czytaj dalej
Edukacja
Głoskowanie: czy faktycznie pomaga dziecku w nauce?
Dziecko w okresie przedszkolnym na różne sposoby przygotowuje się do nauki pisania i czytania, która będzie miała miejsce w szkole. Jedną z najpopularniejszych metod przygotowawczych jest głoskowanie. Choć z pozoru
Czytaj dalej
Edukacja
Jak nauczyć dziecko mówić?
Młodzi rodzice z niecierpliwością czekają na pierwsze słowa swojego dziecka. Czy będzie to "mama" czy "tata"? A może coś całkiem innego? Co jednak, jeśli oczekiwanie się wydłuża?  Czy istnieją sposoby
Czytaj dalej
Edukacja
Etyka w szkole
Etyka w szkole – temat kontrowersyjny od wielu lat. Zdania rodziców co do konieczności jego obecności w szkolnym rozkładzie zajęć są podzielone, podobnie jak klasy szkolne, w których część uczniów
Czytaj dalej
Edukacja
Co to są głoski?
Głoski to najmniejsze części mowy, które wymawia się i słyszy, ale nie zapisuje się ich. Nauka podziału wyrazów na głoski jest niezwykle ważna w rozwoju malucha i zazwyczaj stanowi pierwszy
Czytaj dalej
Edukacja
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka (WWR): na czym polega i kiedy zacząć zajęcia?
Każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Zdobywanie nowych umiejętności uzależnione jest od wieku, stopnia rozwoju oraz przede wszystkim indywidualnych predyspozycji. To że jedno dziecko zaczyna chodzić w wieku 10
Czytaj dalej
Edukacja
Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne
Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne to jeden z rodzajów terapii pedagogicznej, o której więcej przeczytasz w naszym poprzednim artykule. Maluchy w wielu szkolnym stają przed ogromną ilością wyzwań. Każdego dnia uczą się nowych rzeczy,
Czytaj dalej
Edukacja Newsy
Kalendarz roku szkolnego 2019/2020. Szykuje się rok długich weekendów!
W roku szkolnym 2019/2020 szykuje nam się sporo długich weekendów! Pierwsze dwa już w listopadzie. I to bez konieczności brania jakichkolwiek dni wolnych. Kiedy następne? Kalendarz roku szkolnego 2019/2020 Rok szkolny 2019/2020
Czytaj dalej