Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski to wiedza potrzebna na etapie nauki mówienia małego dziecka. Dzięki niej możemy lepiej śledzić postępy rozwojowe pociechy. A w przypadku ewentualnych trudności z wymową spółgłosek – wprowadzać ćwiczenia logopedyczne dla dzieci zalecane przez specjalistów.

Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski

Spółgłoski to dźwięki, które powstają w wyniku zbliżenia powodującego częściowe zablokowanie narządów mowy albo też zwarcia całkowitego narządów mowy. Chociaż definicja ta może wydawać się z początku skomplikowana, po bliższym zapoznaniu się z nią, staje się jasna. W większości języków występuje podział głosek na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski nie sprawiają zbyt dużej trudności podczas nauki mówienia, w przeciwieństwie do spółgłosek. Wymagają one znacznie większej sprawności posługiwania się aparatem mowy. To dlatego dzieci znacznie szybciej zaczynają w ramach gaworzenia wymawiać “a”, “i” czy “e” niż np. “t”, “ż” czy “z”.

Aby odrobinę skomplikować sprawę, należy dodać, że podział na spółgłoski i samogłoski to nie jedyny podział głosek. Wyróżnia się jeszcze m.in. głoski dźwięczne i bezdźwięczne (w zależności od tego, czy podczas ich wymawiania drgają więzadła głosowe, czy nie), jak również głoski ustne i nosowe. W języku polskim pojawiają się zarówno spółgłoski ustne i nosowe, jak i samogłoski ustne i nosowe.

  • Spółgłoski ustne: b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych)
  • Spółgłoski nosowe: m, n, ń, n’, m’
  • Samogłoski ustne: a, e, o, i
  • Samogłoski nosowe: ą, ę

Jak rozpoznać głoski nosowe? W trakcie ich wymawiania, powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i przez nos. W przypadku głosek ustnych, przechodzi jedynie przez usta.

Spółgłoski w języku polskim

Każdy język posiada swój indywidualny zestaw spółgłosek. Podstawowe spółgłoski w języku polskim, których uczymy się w szkole, to:

b, c, ć, cz, d, dz, , , f, g, ch (pisane też jako h), j, k, l, ł, m, n, ń, p, r, s, ś, sz, twzź, ż (pisane też jako rz).

Wszystkie spółgłoski

Powyżej wymienione, to jednak nie wszystkie spółgłoski w języku polskim. Lista spółgłosek, której uczą się np. studenci polonistyki lub którą posługują się logopedzi, jest znacznie dłuższa. Obejmuje dźwięki, które powstają przez połączenie spółgłoski z następującą po niej samogłoską – przez co następuje zmiękczenie spółgłoski. W fonetycznym zapisie zaznacza się to jako znak apostrofu: , dz’ch´,,  t´.

Spółgłoski zmiękczone i miękkie

Spółgłoski zmiękczone to nie to samo, co spółgłoski miękkie. Przykłady spółgłosek zmiękczonych znajdują się powyżej ( , dzf”…). Przypominamy, że powstają one przez połączenie z następującą po nich samogłoską. Na przykład w słowie “fiołek” lub “kieszeń”, wyraźnie słyszymy, jakby po f i k występowało “j”, a nie “i”.

Spółgłoski miękkie w języku polskim to: ć, ń, ś, ź, , a także j.

Spółgłoski twarde

Aby zrozumieć, czym są spółgłoski twarde, należy wiedzieć, że w języku polskim wyróżniamy spółgłoski miękkie i twarde. Wyróżnienie to bazuje na sposobie, w jaki układa się język w trakcie wymawiania poszczególnych głosek. W przypadku głosek miękkich dąży on ku podniebieniu. Natomiast w przypadku głosek twardych – pozostaje nisko (ale może dotykać zębów).

Spółgłoski twarde to: p, b, f, w, s, z, c, ch, dz, n, m, l, ł, k, g, t, d, sz, ż, cz, dż, r.

Spółgłoski nosowe

Nosowe spółgłoski to te, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i nos. W większości języków występują co najmniej dwie spółgłoski nosowe, czyli m i n. W języku polskim wyróżniamy dodatkowo ń, n’, m’.

Wymowa spółgłosek nosowych bywa utrudniona np. w trakcie kataru lub przy mechanicznym zatkaniu nosa – zaciśnięcie palców na nosie to dobry sposób na sprawdzenie, czy dana spółgłoska jest nosowa, czy nie.

Spółgłoski ustne

Spółgłoski ustne to takie, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi głównie przez usta. Zaliczamy do nich niemal wszystkie spółgłoski języka polskiego, takie jak:  b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych).

Spółgłoski szczelinowe

Podczas wymawiania spółgłosek szczelinowych narządy mowy układają się w wąską szczelinę (jak sama nazwa wskazuje). W języku polskim szczelinowe spółgłoski to: f, f’, w, w’, s, sz, ś, z, ż, ź, ch, ch’.

Spółgłoski – ćwiczenia dla dzieci

Spółgłoski to głoski, które przysparzają najwięcej kłopotów w trakcie nauki mówienia. Niektóre są odrobinę prostsze do wymówienia, jak np. “t” czy “m”, niektóre trudniejsze, jak “r” czy “dż”. Nauka spółgłosek dla dzieci powinna obejmować ćwiczenia logopedyczne, mające na celu “rozruszanie” aparatu mowy. Niezbędne są także ćwiczenia słuchowe, które uświadamiają dziecku melodię języka i przyzwyczają go do brzmienia poszczególnych dźwięków. Ważne są także ćwiczenia oddechowe, przygotowujące do wymowy poszczególnych spółgłosek.

Spółgłoska czy samogłoska?

Nauka spółgłosek bywa problematyczna dla dzieci, ale zdarza się, że również ich rodzice miewają problem z rozpoznaniem, czy dana głoska to spółgłoska czy jednak samogłoska. Jakie pytania padają najczęściej? Zebraliśmy je poniżej:

Czy ś to spółgłoska?

Czy ś jest spółgłoską? Tak! To spółgłoska miękka.

Czy ą i ę to spółgłoski?

Zarówno ą jak i ę to samogłoski nosowe. Dla wielu osób mylące może być to, że w trakcie wymowy “ą” wydaje się słyszeć na jej końcu “ł”. Można jednak skojarzyć, że tak jak a i e są samogłoskami, tak samo ą i ę też – stanowią po prostu nosowe odpowiedniki tamtych głosek.

Ó – samogłoska czy spółgłoska?

Czy ó jest samogłoską? Bez wątpienia tak! Ó jest samogłoską podobnie jak u, które jest wymawiane w ten sam sposób, jednak ze względów zaszłości gramatycznych, rozróżniamy zapisy tych dwóch głosek.

J – samogłoska czy spółgłoska?

Czy j jest spółgłoską? Tak! Głoska j jest bez wątpienia spółgłoską dźwięczną, ustną.

Dodaj komentarz

Przepisy Kulinarne
Kleik ryżowy na wodzie lub mleku
Kleik ryżowy najczęściej podawany jest osobom dorosłym przy zatruciach pokarmowych, a także niemowlakom jako pierwszy pokarm po mleku mamy lub modyfikowanym. Z pozoru jest to bardzo proste w przygotowaniu danie.
Czytaj dalej
Zdrowie niemowlaka
5 najczęstszych problemów zdrowotnych niemowlaka
Twoje dziecko przyszło na świat? Przygotuj się na kilka komplikacji. Gazy, wzdęcia, zaparcia. Tylko nielicznym maluchom udaje się przetrwać pierwszy rok bez żadnych problemów zdrowotnych. Poniżej zebraliśmy siedem tych, które
Czytaj dalej
Edukacja Turystyka Newsy
Ferie pomorskie 2020: terminy. Kiedy wypadają ferie zimowe 2019/2020 w województwie pomorskim?
Kiedy wypadają ferie 2020? Pomorskie zacznie je jako ostatnie. Sprawdź terminy ferii zimowych 2019/2020 i zaplanuj wyjazd na zimowisko. Ferie pomorskie 2020 i przerwa świąteczna 2019 Po trzech miesiącach od rozpoczęcia roku
Czytaj dalej
Edukacja Turystyka Newsy
Ferie łódzkie 2020. Terminy ferii w Łodzi. Kiedy wypadają łódzkie ferie zimowe 2020?
Ferie łódzkie 2020 zaczną się w pierwszej turze zimowych wyjazdów w nadchodzącym roku. Kiedy wypadają ferie łódzkie? Terminy zimowisk musicie rezerwować na połowę stycznia. Ciekawe, jaka będzie pogoda na ferie
Czytaj dalej
Edukacja Turystyka Newsy
Ferie lubelskie 2020. Kiedy zaczynają się ferie zimowe? Sprawdź terminy ferii 2019/2020 w Lubelskiem!
Kiedy zaczynają się ferie? Jak wiadomo terminy ferii zimowych zmieniają się cyklicznie. Lubelskie to województwo, w którym dzieci będą odpoczywały jako pierwsze, zaraz po przerwie świątecznej i noworocznej. Ferie lubelskie 2020:
Czytaj dalej
Edukacja Turystyka Newsy
Ferie mazowieckie 2020. Kiedy wypadają ferie w mazowieckim 2020? Jakie są terminy ferii w województwie mazowieckim 2019/2020?
Jakie są terminy ferii 2020? Kiedy wypadają ferie mazowieckie 2019/2020? Termin ferii mazowieckich 2020, podobnie jak w minionych latach, ustalony został po podzieleniu Polski na cztery obszary. Mazowieckie ferie zimowe
Czytaj dalej
Edukacja Turystyka Newsy
Jakie są terminy ferii 2020. Sprawdź kiedy wypadają ferie zimowe 2020? W jakim terminie zaplanować wyjazd na ferie 2020?
Ferie zimowe 2020 niektóre województwa zaczną chwilę po feriach świątecznych. Kiedy wypadają ferie zimowe 2020 i kiedy wyjechać na zimowisko? Jakie są terminy ferii dla poszczególnych województw? Sprawdź już teraz!
Czytaj dalej