Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski to wiedza potrzebna na etapie nauki mówienia małego dziecka. Dzięki niej możemy lepiej śledzić postępy rozwojowe pociechy. A w przypadku ewentualnych trudności z wymową spółgłosek – wprowadzać ćwiczenia logopedyczne dla dzieci zalecane przez specjalistów.

Spółgłoski w języku polskim: rodzaje spółgłosek

Podział głosek na samogłoski i spółgłoski

Spółgłoski to dźwięki, które powstają w wyniku zbliżenia powodującego częściowe zablokowanie narządów mowy albo też zwarcia całkowitego narządów mowy. Chociaż definicja ta może wydawać się z początku skomplikowana, po bliższym zapoznaniu się z nią, staje się jasna. W większości języków występuje podział głosek na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski nie sprawiają zbyt dużej trudności podczas nauki mówienia, w przeciwieństwie do spółgłosek. Wymagają one znacznie większej sprawności posługiwania się aparatem mowy. To dlatego dzieci znacznie szybciej zaczynają w ramach gaworzenia wymawiać „a”, „i” czy „e” niż np. „t”, „ż” czy „z”.

Aby odrobinę skomplikować sprawę, należy dodać, że podział na spółgłoski i samogłoski to nie jedyny podział głosek. Wyróżnia się jeszcze m.in. głoski dźwięczne i bezdźwięczne (w zależności od tego, czy podczas ich wymawiania drgają więzadła głosowe, czy nie), jak również głoski ustne i nosowe. W języku polskim pojawiają się zarówno spółgłoski ustne i nosowe, jak i samogłoski ustne i nosowe.

  • Spółgłoski ustne: b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych)
  • Spółgłoski nosowe: m, n, ń, n’, m’
  • Samogłoski ustne: a, e, o, i
  • Samogłoski nosowe: ą, ę

Jak rozpoznać głoski nosowe? W trakcie ich wymawiania, powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i przez nos. W przypadku głosek ustnych, przechodzi jedynie przez usta.

Spółgłoski w języku polskim

Każdy język posiada swój indywidualny zestaw spółgłosek. Podstawowe spółgłoski w języku polskim, których uczymy się w szkole, to:

b, c, ć, cz, d, dz, , , f, g, ch (pisane też jako h), j, k, l, ł, m, n, ń, p, r, s, ś, sz, twzź, ż (pisane też jako rz).

Wszystkie spółgłoski

Powyżej wymienione, to jednak nie wszystkie spółgłoski w języku polskim. Lista spółgłosek, której uczą się np. studenci polonistyki lub którą posługują się logopedzi, jest znacznie dłuższa. Obejmuje dźwięki, które powstają przez połączenie spółgłoski z następującą po niej samogłoską – przez co następuje zmiękczenie spółgłoski. W fonetycznym zapisie zaznacza się to jako znak apostrofu: , dz’ch´,,  t´.

Spółgłoski zmiękczone i miękkie

Spółgłoski zmiękczone to nie to samo, co spółgłoski miękkie. Przykłady spółgłosek zmiękczonych znajdują się powyżej ( , dzf”…). Przypominamy, że powstają one przez połączenie z następującą po nich samogłoską. Na przykład w słowie „fiołek” lub „kieszeń”, wyraźnie słyszymy, jakby po f i k występowało „j”, a nie „i”.

Spółgłoski miękkie w języku polskim to: ć, ń, ś, ź, , a także j.

Spółgłoski twarde

Aby zrozumieć, czym są spółgłoski twarde, należy wiedzieć, że w języku polskim wyróżniamy spółgłoski miękkie i twarde. Wyróżnienie to bazuje na sposobie, w jaki układa się język w trakcie wymawiania poszczególnych głosek. W przypadku głosek miękkich dąży on ku podniebieniu. Natomiast w przypadku głosek twardych – pozostaje nisko (ale może dotykać zębów).

Spółgłoski twarde to: p, b, f, w, s, z, c, ch, dz, n, m, l, ł, k, g, t, d, sz, ż, cz, dż, r.

Spółgłoski nosowe

Nosowe spółgłoski to te, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi zarówno przez usta, jak i nos. W większości języków występują co najmniej dwie spółgłoski nosowe, czyli m i n. W języku polskim wyróżniamy dodatkowo ń, n’, m’.

Wymowa spółgłosek nosowych bywa utrudniona np. w trakcie kataru lub przy mechanicznym zatkaniu nosa – zaciśnięcie palców na nosie to dobry sposób na sprawdzenie, czy dana spółgłoska jest nosowa, czy nie.

Spółgłoski ustne

Spółgłoski ustne to takie, w trakcie których wymawiania powietrze przechodzi głównie przez usta. Zaliczamy do nich niemal wszystkie spółgłoski języka polskiego, takie jak:  b, c, d, k, s, t, w, z i inne (bez nosowych).

Spółgłoski szczelinowe

Podczas wymawiania spółgłosek szczelinowych narządy mowy układają się w wąską szczelinę (jak sama nazwa wskazuje). W języku polskim szczelinowe spółgłoski to: f, f’, w, w’, s, sz, ś, z, ż, ź, ch, ch’.

Spółgłoski – ćwiczenia dla dzieci

Spółgłoski to głoski, które przysparzają najwięcej kłopotów w trakcie nauki mówienia. Niektóre są odrobinę prostsze do wymówienia, jak np. „t” czy „m”, niektóre trudniejsze, jak „r” czy „dż”. Nauka spółgłosek dla dzieci powinna obejmować ćwiczenia logopedyczne, mające na celu „rozruszanie” aparatu mowy. Niezbędne są także ćwiczenia słuchowe, które uświadamiają dziecku melodię języka i przyzwyczają go do brzmienia poszczególnych dźwięków. Ważne są także ćwiczenia oddechowe, przygotowujące do wymowy poszczególnych spółgłosek.

Spółgłoska czy samogłoska?

Nauka spółgłosek bywa problematyczna dla dzieci, ale zdarza się, że również ich rodzice miewają problem z rozpoznaniem, czy dana głoska to spółgłoska czy jednak samogłoska. Jakie pytania padają najczęściej? Zebraliśmy je poniżej:

Czy ś to spółgłoska?

Czy ś jest spółgłoską? Tak! To spółgłoska miękka.

Czy ą i ę to spółgłoski?

Zarówno ą jak i ę to samogłoski nosowe. Dla wielu osób mylące może być to, że w trakcie wymowy „ą” wydaje się słyszeć na jej końcu „ł”. Można jednak skojarzyć, że tak jak a i e są samogłoskami, tak samo ą i ę też – stanowią po prostu nosowe odpowiedniki tamtych głosek.

Ó – samogłoska czy spółgłoska?

Czy ó jest samogłoską? Bez wątpienia tak! Ó jest samogłoską podobnie jak u, które jest wymawiane w ten sam sposób, jednak ze względów zaszłości gramatycznych, rozróżniamy zapisy tych dwóch głosek.

J – samogłoska czy spółgłoska?

Czy j jest spółgłoską? Tak! Głoska j jest bez wątpienia spółgłoską dźwięczną, ustną.

Dodaj komentarz

Życzenia
Życzenia dla rodziców
Jakie życzenia dla rodziców można wpisać do okolicznościowej kartki lub wysłać SMSem w dniu ich święta? Życzenia dla rodziców od dzieci Okazji do złożenia życzeń rodzicom jest w naszym życiu kilka. Przede
Czytaj dalej
Zdrowie niemowlaka
5 najczęstszych problemów zdrowotnych niemowlaka
Twoje dziecko przyszło na świat? Przygotuj się na kilka komplikacji. Gazy, wzdęcia, zaparcia. Tylko nielicznym maluchom udaje się przetrwać pierwszy rok bez żadnych problemów zdrowotnych. Poniżej zebraliśmy siedem tych, które
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia Newsy
Wydawnictwa udostępniły darmowe podręczniki w wersji elektronicznej dla wszystkich uczniów!
Jak informuje Ministerstwo Edukacji Narodowej, w okresie zawieszenia zajęć w placówkach dydaktyczno-wychowawczych, wydawcy podręczników edukacyjnych zrzeszeni w Polskiej Izbie Książki zdecydowali się udostępnić elektroniczne wersje podręczników za darmo. Szkoły zamknięte z
Czytaj dalej
Czytanocka
Twoje dziecko nie lubi czytać? Pewnie nie słyszałeś o tych 5 trikach!
Dzieci mają ogromny potencjał poznawczy i od samego początku ich życia szczególną uwagę poświęcają interakcjom z innymi ludźmi. Proces tworzenia nawyku czytania, przede wszystkim determinują kontakty z najbliższymi osobami. Czytanie
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia Newsy
Czy wypożyczanie komputerów do nauki zdalnej będzie możliwe? Rozporządzenie MEN budzi kontrowersje…
Zgodnie z rozporządzeniem Ministerstwa Edukacji Narodowej, od 25 marca obowiązuje w Polsce nauka zdalna. Oznacza to, że zajęcia mają być prowadzone z wykorzystaniem technik i metod kształcenia na odległość. Jako
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia
Co to są głoski? Ile głosek ma wyraz …
Głoski to najmniejsze części mowy, które wymawia się i słyszy, ale nie zapisuje się ich. Nauka podziału wyrazów na głoski jest niezwykle ważna w rozwoju malucha i zazwyczaj stanowi pierwszy
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia
Tabliczka mnożenia – jak skutecznie nauczyć dziecko mnożenia?
Według programu nauczania początkowego, uczniowie klas od I do III mają obowiązek opanowania tabliczki mnożenia. Dla niektórych dzieci jest to bułka z masłem, ale inne maluchy mają z tym spore
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia Rozrywka
Drzewo genealogiczne: Jak narysować drzewo genealogiczne?
Zbliżające się wielkimi krokami święta Bożego Narodzenia są świetnym pretekstem, by wspólnie narysować drzewo genealogiczne rodziny. Zamiast po raz setny oglądać świąteczną ramówkę telewizji, chwyćmy rodzinny album ze zdjęciami i
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia
Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne
Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne to jeden z rodzajów terapii pedagogicznej, o której więcej przeczytasz w naszym poprzednim artykule. Maluchy w wielu szkolnym stają przed ogromną ilością wyzwań. Każdego dnia uczą się nowych rzeczy,
Czytaj dalej
Edukacja i psychologia Newsy
Ewenement na skalę Polski. Cała gmina utrzymywała szkołę do której uczęszczał 1 uczeń!
Filia Szkoły Podstawowej im. Mikołaja Kopernika w Ciechanowcu, która mieści się w Radziszewie Starym, to placówka do której formalnie uczęszcza jeden uczeń. Cały koszt utrzymania budynku, etatu nauczyciela oraz czynności
Czytaj dalej