Komórki macierzyste: mamy klucz do długowieczności?

Komórki macierzyste z krwi pępowinowej po raz pierwszy znalazły zastosowanie dokładnie 30 lat temu. Prof. Eliane Gluckman wykonała pierwsze przeszczepienie w schorzeniu hematologicznym u dziecka cierpiącego na anemię Fanconiego. Tym samym udowodniła, że z pomocą komórek macierzystych można odbudować układ hematologiczny.

Komórki macierzyste: mamy klucz do długowieczności?
Depositphotos

Komórki macierzyste: zastosowanie

Pionierskie przeszczepienie komórek macierzystych przez prof. Eliane Gluckman zapoczątkowało nowy rozdział w dziedzinie medycyny regeneracyjnej i transplantologii. I choć w 1988 roku lekarze nie potrafili odpowiedzieć na wiele pytań dotyczących zastosowania komórek macierzystych, dziś wiemy o nich coraz więcej.

Jeszcze 10 lat temu mówiło się o zastosowaniu komórek z krwi pępowinowej przede wszystkim w leczeniu białaczki. Dziś lekarze upatrują w nich szansę na poprawę sytuacji pacjentów z mózgowym porażeniem dziecięcym, autyzmem, a także leczących się z powodu zawału mięśnia sercowego. Obiecujące są też wyniki badań nad zastosowaniem tego typu komórek w leczeniu chorób autoimmunologicznych.

Kolejną ekscytującą kwestią jest możliwość zastosowania ich w terapiach genetycznych, np. przy zaburzeniach poziomu hemoglobiny. Posiadamy dowody potwierdzające skuteczność tego rodzaju metod w odbudowie i niwelowaniu wad genetycznych. Przyszłość wygląda zatem bardzo obiecująco. – mówi prof. Eliane Gluckman.

Obecnie prowadzone są badania nad zastosowaniem komórek macierzystych w:

  • leczeniu cukrzycy;
  • chorobach neurologicznych takich jak choroba Parkinsona, pląsawica Huntingdona i stwardnienie zanikowe boczne;
  • urazach rdzenia kręgowego;
  • leczeniu stwardnienia rozsianego;
  • leczeniu białaczki;
  • naprawie uszkodzeń chrząstek i ścięgien;
  • przy zawale mięśnia sercowego;
  • przy zwyrodnieniu plamki żółtej.

Naukowcy podejmują też próby, których celem jest stymulowanie komórek macierzystych obecnych w organizmie pacjenta.

Czym są komórki macierzyste?

Komórki macierzyste są początkowym etapem wszystkich komórek ludzkiego ciała. To niewyspecjalizowane, pierwotne i niedojrzałe komórki, które charakteryzuje ogromna zdolność do samoodnawiania i różnicowania się. Jako pierwsze już w latach 60. ubiegłego wieku wykorzystywano komórki macierzyste pozyskiwane ze szpiku kostnego. Przeszczepień dokonywano podczas leczenia nowotworów, chorób układu krwiotwórczego, a także niektórych chorób metabolicznych.

Komórki macierzyste dzieli się na:

  • totipotencjalne – mogą różnicować się w komórki każdego typu;
  • pluripotencjalne – mogą różnicować się w każdy typ komórek za wyjątkiem komórek łożyska;
  • multipotencjalne – dają początek kilku typom komórek, najczęściej o zbliżonych właściwościach;
  • unipotencjalne – powstają z nich komórki tylko jednego typu.

Źródła komórek macierzystych

Komórki macierzyste mogą być pozyskiwane z krwi obwodowej, szpiku kostnego oraz z krwi pępowinowej, przy czym ten ostatni sposób jest jedynym nieinwazyjnym. W zależności od źródła, z którego pochodzą, niewyspecjalizowane komórki różnią się też swoimi właściwościami.

Mezenchymalne komórki macierzyste ze szpiku kostnego

Szpik kostny pobiera się w znieczuleniu zewnątrzoponowym lub ogólnym poprzez nakłucia talerzy biodrowych. Sam zabieg trwa co najmniej kilkadziesiąt minut. Mezenchymalne komórki macierzyste pochodzące ze szpiku odpowiadają za odbudowę kości i chrząstek, a także produkują komórki tłuszczowe. Nie potwierdzono jednak, jakoby mogły się one różnicować na dowolne komórki ciała. Nadal prowadzone są także badania nad ich wykorzystaniem w leczeniu schorzeń kości i chrząstek, a także w naprawie uszkodzeń naczyń krwionośnych. Badacze sprawdzają też możliwość zastosowania mezenchymalnych komórek macierzystych w celu zmniejszenia stanu zapalnego, leczeniu chorób autoimmunologicznych czy leczenia odrzucenia przeszczepu.

Komórki macierzyste z krwi pępowinowej

Komórki macierzyste z krwi pępowinowej pochodzą z naczyń pępowiny oraz z łożyska. Po pobraniu zostają zamrożone i są przechowywane w bankach krwi. Krew pępowinowa pobierana jest w ciągu zaledwie kilku minut, a sam zabieg jest zupełnie bezbolesny. Zaletą tego rozwiązania jest niewątpliwie natychmiastowa dostępność komórek macierzystych. Nie musimy szukać dawcy, jak ma to miejsce w przypadku szpiku i liczyć na to, że będzie on zupełnie zdrowy (w przeciwnym wypadku nie będzie mógł być dawcą).

Ze względu na niewielką ilość krwi pępowinowej, pochodzące z niej komórki macierzyste dotychczas stosowano główne w leczeniu dzieci. Znajdowały zastosowanie u pacjentów z chorobami nowotworowymi układu krwiotwórczego, jak również borykających się z chorobami genetycznymi krwi. Naukowcy wypracowali jednak metody namnażania komórek, dzięki czemu można zwiększyć ich ilość.

Jak wskazują wyniki niektórych badań, krew pępowinowa może zawierać komórki zdolne do przekształcania się w dowolnie, wyspecjalizowane komórki, niekoniecznie powiązane z krwią. Potwierdzone jest jednak jedynie to, że  mogą one wytworzyć każdy rodzaj komórek krwi, w tym także komórki systemu odpornościowego.

Autologiczne i allogeniczne przeszczepienia komórek macierzystych

Z biegiem czasu komórki macierzyste pozyskiwane ze szpiku kostnego zostały wyparte przez komórki z krwi pępowinowej. W ośrodkach transplantacyjnych w Stanach Zjednoczonych przeprowadza się więcej zabiegów właśnie z tym drugim typem komórek. W zależności od rodzaju choroby lekarze decydują się na przeszczepienia autologiczne lub allogeniczne.

Większość przeszczepień to przeszczepienia autologiczne komórek macierzystych. W trakcie zabiegu przeszczepia się komórki pochodzące od osoby chorej. Przeszczepienia allogeniczne mają miejsce wtedy, gdy komórki macierzyste zostają pobrane od osoby spokrewnionej z biorcą lub zupełnie jej obcej.

Komórki macierzyste mogą być pozyskiwane z krwi obwodowej, szpiku kostnego oraz z krwi pępowinowej, przy czym ten ostatni sposób jest jedynym nieinwazyjnym. W zależności od źródła, z którego pochodzą, niewyspecjalizowane komórki różnią się też swoimi właściwościami.

Szansa na długowieczność?

Badacze pochylają się nad różnymi zastosowaniami komórek macierzystych już od kilku dekad. Liczne badania wskazują na możliwość zastosowania ich w najrozmaitszych dziedzinach: od leczenia nowotworów, poprzez terapię pacjentów z chorobami genetycznymi czy autoimmunologicznymi, a na ortopedii kończąc. Większość badań nadal jest w toku.

Obecnie najpowszechniejszym zastosowaniem niezróżnicowanych komórek jest transplantacja krwi niezbędna w odbudowie układu krwionośnego. Z ich użyciem hoduje się też przeszczepy skóry, jednak trzeba zaznaczyć, że nie ma ona mieszków włosowych, gruczołów potowych ani łojowych. Nie jest więc w pełni doskonała. Stosuje się ją w celu ratowania osób z poparzeniami trzeciego stopnia znacznej powierzchni ciała jedynie w kilku klinikach na świecie. Za w pełni bezpieczną i skuteczną uznano też terapię mającą na celu leczenie uszkodzeń rogówki oka. Pozostałe zastosowania komórek macierzystych wciąż są w fazie badań. I mimo, że dotychczasowe wyniki są bardzo obiecujące, terapii tych nie dopuszczono oficjalnie do stosowania w szpitalach. Na długowieczność zapewnioną przez niewyspecjalizowane i mogące się dowolnie przekształcać komórki będziemy więc musieli jeszcze trochę poczekać.

[Zdjęcie główne: Depositphotos]

Dodaj komentarz

Zdrowie dziecka Newsy Choroby niemowląt
Jak widzi świat dziecko z autyzmem? Zobacz poruszający FILM!
Szacuje się, że autyzm dotyka 1 na 100 dzieci. Zajrzyjcie na chwilę do ich świata i przekonajcie się, jak odbiera rzeczywistość dziecko z autyzmem! Jak widzi świat dziecko z autyzmem? Szacuje się,
Czytaj dalej
Boże Narodzenie
List do Mikołaja: śmieszny, tradycyjny, a może obrazkowy?
Są takie rodziny, w których list do Mikołaja piszą wszyscy: i dorośli i dzieci. To ważny element przygotowań bożonarodzeniowych. Zastanawiacie się, jak napisać piękny list do Mikołaja? Zerknijcie do naszych podpowiedzi! I
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Wyniki morfologii krwi u dziecka i niemowlaka
Morfologia krwi u dzieci i niemowląt Morfologia krwi i badanie moczu są podstawowymi badaniami laboratoryjnymi pozwalającymi wykryć przyczynę wielu chorób. Zanim przystąpisz do analizy wyników musisz wiedzieć, że morfologia krwi dzieci
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka Zdrowie niemowlaka
Alternaria [objawy uczulenia, okres pylenia]
Grzyby z rodzaju Alternaria stanowią różnorodną i bardzo dużą grupę. Jej przedstawicieli łączy jedno: Alternaria alternata są jedną z najczęstszych przyczyn alergii wziewnych oraz skórnych. Dosyć powszechnie występują w polskim
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Badanie CRP u dzieci: Norma oraz przyczyny podwyższonego CRP
Co to jest CRP i kiedy wykonuje się badanie lub test na CRP? Jakie są normy stężenia CRP u dzieci oraz o czym świadczy podwyższony wynik? Sprawdź! Białko C-reaktywne (CRP) Stan zapalny
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Najrzadsza grupa krwi
Najrzadszą grupą krwi jest AB Rh (-). Szacuje się, że występuje ona u zaledwie 11% mieszkańców naszego globu. Dla porównania: grupę krwi 0 ma blisko 45% ludzi. Dlaczego grupa AB
Czytaj dalej
Upały
Upały a niemowlę: Jak pomóc niemowlakowi w upały?
Upał – zwłaszcza trwający wiele dni – męczy każdego. Szukamy wtedy cienia, więcej pijemy, lżej się ubieramy. Organizm niemowlęcia nie potrafi obronić się przed wysoką temperaturą tak jak nasz, dlatego
Czytaj dalej
Upały Newsy
Upały w Polsce: Kolejny przypadek pozostawienia dziecka w rozgrzanym aucie. Tym razem zrobił to ojciec z Wrocławia
Kolejny dzień upałów i kolejna osoba, która pozostawiła swoje dziecko w zamkniętym aucie. 7-latek spędził w samochodzie kilkadziesiąt minut nie mając nawet uchylonych szyb. Ojciec nie chciał budzić chłopca, więc
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Szkarlatyna u dziecka: zarażanie, objawy i leczenie
Wszystko o szkarlatynie: zarażenie, objawy, wysypka, przebieg, leczenie. Jak zapobiegać zarażeniu? Jak leczyć szkarlatynę? Dlaczego dochodzi do lokalnych epidemii i jakie mogą być powikłania? Szkarlatyna - płonica Szkarlatyna, która potocznie nazywana jest
Czytaj dalej
Zdrowie dziecka
Skuteczne sposoby na odparzenia u niemowlaka
Odparzenia u niemowlaka to bardzo częsty problem, z którym przychodzi zmierzyć się rodzicom maluszka. Najczęściej, dochodzi do nich w pierwszych miesiącach życia i mogą powtarzać się kilkukrotnie, szczególnie w ciągu
Czytaj dalej