W czasie 9 miesięcy ciąży przyszli rodzice mają szansę zetknąć się z mnóstwem pojęć, których do tej pory nigdy nie słyszeli. Jednym ze słów, którego znaczenie trzeba poznać, jest „smółka”. Co to jest? Kiedy należy się jej spodziewać?



Smółka to po prostu pierwsza kupka noworodka. Smółka w większości przypadków zostaje wydalona w pierwszej dobie od porodu. Czas, w którym się to stanie, jest bardzo ważną informacją na temat zdrowia malucha.

Smółka u noworodka

Noworodki urodzone zgodnie z terminem, najczęściej wydalają smółkę do 24 godzin od porodu. U dzieci urodzonych przedwcześnie, czas ten może być wydłużony do 48 godzin i w dalszym ciągu jest to uznawane za normę. Dłuższy brak smółki u noworodka jest powodem do bliższej diagnostyki dziecka, ponieważ może świadczyć o niewykrytych do tej pory chorobach. Nie należy jednak wpadać w panikę – jeśli po porodzie dziecko uzyskało wysoką punktację Apgar i jedynym powodem do niepokoju jest drobne opóźnienie w kwestii smółki, najczęściej nie świadczy to o niczym poważnym.

Niektórym słowo „smółka” może wydawać się zabawne. Nazwa odnosi się do jej wyglądu – jest to czarny stolec. Po porodzie dochodzi do wielu zmian fizjologicznych w ciele noworodka, dlatego kolor ten nie powinien budzić niepokoju (inaczej jest w przypadku starszych dzieci). Wydalanie u niemowląt przez wiele miesięcy jest jednym z podstawowych sposobów wczesnej diagnostyki różnorodnych dolegliwości – czarna kupka u dzieci, które nie spożywają innych pokarmów niż mleko matki czy mieszanka, może świadczyć o obecności krwi w kale.

Niedrożność smółkowa

Niedrożność smółkowa jelit w okresie noworodkowym jest jednym z pierwszych objawów mukowiscydozy. Statystyki wskazują, że około 15% niemowlaków z mukowiscydozą, które rodzą się w Polsce, doświadcza tej przypadłości.

Niedrożność smółkowa polega na zablokowaniu jelit noworodka w trakcie porodu. Dzieje się tak, ponieważ pod wpływem zaburzeń spowodowanych mutacjami CFTR, smółka jest zbyt gęsta i lepka, przez co nie może zostać naturalnie wydalona. Do najczęstszych objawów niedrożności smółkowej zalicza się przede wszystkim brak pierwszej kupki w czasie pierwszych 48 godzin od porodu. Po drugie, na niedrożność wskazują wymioty w kolorze zielonym, którym towarzyszy obrzęk brzuszka.

W niektórych przypadkach możliwe jest stwierdzenie zablokowania jelit dziecka jeszcze przed porodem – lekarz prowadzący może zauważyć niepokojące sygnały podczas wykonywania badania USG. Koniecznie należy wtedy poinformować o tym personel, który będzie odbierać poród.

U większości dzieci smółkę udaje się rozpuścić za pomocą lewatywy. W skrajnych przypadkach niezbędna jest operacja chirurgiczna.



Smółka w ciąży – o czym może świadczyć?

To, jak dziecko wydala w łonie matki, być może jest intrygujące dla wielu przyszłych mam. Po pierwsze, warto wiedzieć, że dzieci już od pierwszego trymestru oddają mocz do płynu owodniowego, a następnie wielokrotnie go połykają. Dzieje się tak nawet kilka razy dziennie i jest w zupełności naturalne. Inaczej rzecz ma się ze stolcem. Do momentu porodu skutki uboczne przemiany materii obu organizmów – matki i dziecka – wydalane są przez matkę. Dlatego smółka w jelitach płodu, chociaż zaczyna się pojawiać już w 16 tygodniu ciąży, powinna być wydalona dopiero poza łonem matki. Smółka przed nie jest oddawana porodem chyba, że ciąża jest przenoszona po terminie lub występują inne komplikacje zdrowotne.

Smółka w płynie owodniowym zostaje stwierdzona w przypadku około 10-15% porodów. W 5% przypadków pojawiają się u noworodków objawy aspiracji smółką, czyli zachłyśnięcia się płynem owodniowym z kałem. W tym wypadku może zaistnieć potrzeba resuscytacji.

Najczęściej do oddania smółki w łonie matki dochodzi wtedy, kiedy niemowlę jest niedostatecznie dotlenione. To powoduje rozluźnienie zwieraczy i przyspiesza perystaltykę. Jeśli dojdzie do niewydolności oddechowej, jej objawami są:

  • wciąganie przepony przez niemowlaka;
  • trudności z oddychaniem przez nos;
  • sinica;
  • w osłuchu klatki piersiowej: wyraźne świsty i furczenie.


Każda matka, która po odejściu wód płodowych zaobserwuje, że są one w kolorze zielonym, koniecznie powinna o tym poinformować osoby przyjmujące ją do szpitala na poród.

Jak wygląda smółka?

Wygląd smółki jest bardzo charakterystyczny: ma gęstą i dość lepką konsystencję oraz w większości przypadków czarna albo zielona. Smółka może ważyć nawet 100 gramów!

Skład smółki

To, co zawiera smółka, to przede wszystkim płyny owodniowe, a także komórki nabłonkowe wyściełające jelita dziecka, maź płodowa, bilirubina, enzymy trawienne i cholesterol. Skład smółki może zawierać także… włosy noworodka, czyli tzw. lanugo. Jest to meszek, który pokrywa ciało dziecka na etapie życia płodowego.

Smółka – jak długo trzeba na nią czekać?

Jak już wspominaliśmy, smółka oddawana jest najczęściej do paru godzin po porodzie. Brak kupki u noworodka po upływie 48 godzin wymaga interwencji lekarskiej. Warto jednak pamiętać, że jeśli brak kupki u noworodka powodowany jest poważniejszą chorobą, prawdopodobnie występują także inne objawy, które do tego czasu się już ujawnią. Jeśli nic poważniejszego nie dzieje się z dzieckiem, w większości przypadków nie ma powodów do obaw.

Brak smółki – choroby, na jakie wskazuje

Brak smółki może świadczyć o niedrożności smółkowej, która jest jednym z głównych objawów mukowiscydozy. Inne choroby, na które może wskazywać brak pierwszego stolca w terminie, to wady rozwojowe dotyczące okrężnicy i odbytu, a także choroba Hirschsprunga (brak zwojów nerwowych w końcowym odcinku jelita grubego).

Statystycznie, są to jednak niebywale rzadko występujące choroby, dlatego ryzyko ich pojawienia się jest naprawdę znikome. Młodzi rodzice, którzy przeżywają stres – zwłaszcza związany z narodzinami pierwszego dziecka – nie powinni zakładać od razu najgorszych możliwości, jeśli poza brakiem smółki nic do tej pory nie wskazywało na wady rozwojowe czy możliwość wystąpienia chorób genetycznych.