Bilirubina u noworodka

Normy bilirubiny u noworodka to temat, który spędza sen z powiek każdego świeżego rodzica. Ilość bilirubiny determinuje stan zwany żółtaczką.
Żółtaczka nie jest chorobą! Jest to stan adaptacyjny, z którym zmaga się każde dziecko po przyjściu na świat.




Spis treści:

  1. Normy bilirubiny
  2. Kiedy występuje żółtaczka?
  3. Objawy żółtaczki?
  4. Podwyższona bilirubina a karmienie piersią
  5. Poziom bilirubiny u noworodka powyżej 10mg/dl
  6. Fototerapia jako metoda leczenia
  7. Cięższe przypadki żółtaczki

 

Dla uproszczenia i lepszego zrozumienia tematu przyjmijmy następujący podział żółtaczki:

  • Żółtaczka fizjologiczna – żółtaczka występująca u każdego noworodka w 2-3 dobie po urodzeniu i trwająca 7-10 dni. Podczas jej trwania bilirubina nie przekracza wartości 10mg/dl.
  • Żółtaczka patologiczna – żółtaczka występująca zaraz po porodzie lub trwająca powyżej 10 dni, lub taka, w której stężenie bilirubiny całkowitej wynosi powyżej lub jest równe 15 mg/dl. Ta żółtaczka może być przyczyną różnych chorób w późniejszym czasie.


 

Normy bilirubiny

Bilirubina to barwnik, który w dużym skrócie, powstaje z innego składniku naszych krwinek czerwonych (składników krwi przenoszących tlen). Noworodki przychodząc na świat mają zawrotną liczbę krwinek czerwonych – ponad 7 milionów. W ramach przystosowania do życia poza organizmem matki nadwyżka tych krwinek rozpada się, a ich produktem rozpadu jest właśnie bilirubina. Możemy stwierdzić to wizualnie poprzez obserwację żółtego zabarwienia skóry – żółtaczki. Bilirubina występuje, więc u każdego nowo urodzonego dziecka i jest to stan naturalny. Ponieważ jedne dzieci radzą sobie lepiej z wydalaniem bilirubiny, a inne gorzej, stworzono system, który pozwala na określenie różnych norm bilirubiny.

Przyjęte w Polsce normy bilirubiny całkowitej (istnieje jej kilka typów badanych we krwi) to:

  • 2,5 mg/dl – norma bilirubiny u noworodka zaraz po porodzie badana we krwi pępowinowej. Nie jest wykonywana rutynowo, co oznacza, że zazwyczaj po porodzie nie badamy stężenia bilirubiny u zdrowych noworodków.
  • 10 mg/dl – norma bilirubiny w badaniu przezskórnym za pomocą aparatu do badania bilirubiny (nazywanym także bilirubinometrem). Graniczna wartość brana pod uwagę przy określeniu nasilenia żółtaczki oraz wypisie ze szpitala. Badanie przezskórne wykonuje się na główce (przy skroni) dziecka oraz na klatce piersiowej w okolicy mostka. Jest to badanie niebolesne i zazwyczaj jest wykonywane po ukończeniu 1 doby po porodzie oraz konsekwentnie w kolejnych dobach.
  • 15 mg/dl – norma bilirubiny zazwyczaj w badaniu z krwi określona jako bezpieczna granica we krwi noworodka. Podwyższona ilość bilirubiny do tej wartości nie jest toksyczna, co oznacza, że nie zostawia żadnych „śladów” na przyszłość. Noworodek o takim stężeniu bilirubiny wymaga dodatkowego leczenia.
  • Powyżej 15 mg/dl – wartość przyjęta za toksyczną i wymagająca natychmiastowego leczenia.

 




Bardzo ważne!
Pamiętaj, że każdy szpital ma swoją jednostkę w określaniu bilirubiny. Jednostka miligramy/decylitr (mg/dl) jest najbardziej popularna. W związku z tym wartości liczbowe mogą się zmieniać w zależności od jednostki używanej przez dany szpital.



 

Kiedy występuje żółtaczka?

Żółtaczki można spodziewać się między 2, a 3 dobą życia noworodka (żółtaczka zauważona od razu po porodzie jest stanem alarmującym i świadczy o chorobie noworodka). Jest to stan fizjologiczny – występujący u każdego noworodka, co nie powinno stanowić powodów do obaw. Żółtaczkę można zauważyć na skórze maluszka oglądając ją na świetle dziennym.

Widoczne żółte zabarwienie skóry zaczyna się, gdy poziom bilirubiny całkowitej osiągnie wartość 5-7 mg/dl. Zażółcenie widoczne jest w pierwszej kolejności na stopach dziecka. Dopiero później ma charakter wstępujący, czyli „pnie się do góry”. Zażółcenie można kolejno obejrzeć na brzuszku dziecka, klatce piersiowej, a następnie na twarzy i przy bardzo dużym stężeniu bilirubiny na oczach dziecka (żółte zabarwienie spojówek).



Żółtaczka fizjologiczna (naturalnie występująca u wszystkich dzieci) ustępuje po 7 dniach i gdy poziom bilirubiny nie przewyższa 10 mg/dl nie jest powodem zatrzymania w szpitalu.

Zażółcenie skóry dziecka ustępuje najpierw na twarzy i kolejno na klatce piersiowej, brzuszku i stopach dziecka, czyli w odwrotnej kolejności niż przychodzi.


 

Co to bilirubina

Schemat reakcji redukcji biliwerdyny do bilirubiny | Wikipedia


 

Objawy żółtaczki (fizjologicznej i patologicznej)

Objawy żółtaczki są zazwyczaj podobne u każdego dziecka. Należą do nich:

    • Zażółcenie skóry i błon śluzowych (np. delikatnie żółte zabarwienie jamy ustnej), czasem nawet spojówek dziecka (przy ciężkiej żółtaczce);
    • Ospałość
    • Mała aktywność dziecka (jest to objaw zazwyczaj występujący u każdego noworodka);
    • Niechęć do jedzenia – warto wtedy stymulować dziecko przy karmieniu piersią;
    • Słabsze ssanie pokarmu;
    • Mniejszy przyrost na wadze.

 


Sprawdź: Więcej informacji na temat żółtaczki u noworodka >>



 

Podwyższona bilirubina, a karmienie piersią

Najbardziej optymalnym działaniem ze strony rodziców jest właściwe karmienie noworodka. Najzdrowszym pokarmem dla nowonarodzonego dziecka jest pokarm matki. Wykazano, że częste karmienie piersią (co 3h lub częściej „na żądanie” noworodka) w okresie żółtaczki może stymulować zatrzymanie wzrastania bilirubiny, a nawet jej spadek. Dla większości mam nie jest to kłopotliwe. Dlaczego? Czasowo na wystąpienie żółtaczki nakłada się występujący u kobiet w połogu nawał mleczny, czyli zwiększenie wytwarzania mleka kobiecego. Duża ilość pokarmu sprawia dyskomfort, piersi stają się ciężkie i obrzmiałe, więc mamy intuicyjnie karmią częściej, a to jest to, czego noworodek potrzebuje.

W tej metodzie walki z bilirubiną może przeszkodzić niechęć dziecka do jedzenia, która często towarzyszy żółtaczce. Wówczas wszystkie mamy powinny wykazać się ogromną cierpliwością i stymulować dziecko ruchowo (np. masowanie pleców albo dotykanie stóp) podczas karmienia, aby dziecko nie zasypiało na piersi.



Podwyższona bilirubina a karmienie piersią

Wymienione właściwości zaobserwowano tylko po podaży noworodkom mleka kobiecego (sztuczne mieszanki nie mają takich właściwości).
Noworodki, które karmione są rzadziej mają wyższy poziom bilirubiny. Dlaczego? Wydalana przez nie bilirubina jest wchłaniana z powrotem do krwi z powodu niedostatecznej ilości pokarmu. Wtedy żółtaczka jest określana mianem „żółtaczki z braku pokarmu”.


 
 

Poziom bilirubiny u noworodka powyżej 10mg/dl

Wiele dzieci ma problem z adaptacją do życia pozamacicznego, dlatego niejednokrotnie poziom bilirubiny wzrasta powyżej 10mg/dl. Jest to sytuacja stresująca dla wielu rodziców i powód do dłuższego pozostania w szpitalu. U noworodków, u których bilirubina występuje na poziomie 10-15 mg/dl włączana jest fototerapia, czyli leczenie światłem. Dla noworodków w ekstremalnie ciężkich przypadkach (bilirubina powyżej 20mg/dl) włącza się transfuzje krwi.


 
 

Fototerapia jako metoda leczenia

Fototerapia – może się wydawać, że brzmi to dziwnie i nie zalicza się tego do medycyny konwencjonalnej, jednak nic bardziej mylnego. Fototerapia powoduje powstanie lumibilirubiny – związku, który rozpada się szybciej niż bilirubina.

Fototerapia przy żółtaczce

Noworodek z żółtaczką podczas fototerapii | Wikipedia

Jak wygląda fototerapia?
Dziecko pozostaje w swoim szpitalnym łóżeczku wyposażone tylko w pampersa i specjalne materiałowe okulary. Nad łóżeczkiem montuje się specjalną lampę, która generuje nie tylko światło, ale również ciepło – dziecku nie jest zimno w samej pieluszce.
Zaleca się, żeby dziecko leżało pod lampą cały dzień i noc. Oczywiście nie jednorazowo, ale przez kilka dni (dokładną liczbę dni ustala lekarz neonatolog). Niemowlę ma z przerwy na karmienie i przewijanie. Po kilku dniach fototerapii poziom bilirubiny maleje, a mama wraz z maluszkiem może spokojnie wrócić do domu.


 
 

Cięższe przypadki żółtaczki

Przede wszystkim nie należy wpadać w panikę! Spokój rodziców jest ważny dla dziecka. Noworodki wyczuwają zmiany nastroju mamy nie tylko podczas ciąży, ale również po porodzie, dlatego mama, ale również tata muszą zachować spokój.
Pamiętajcie, że należą wam się wyjaśnienia dotyczące każdej czynności wykonywanej przy dziecku. Jeśli sami macie jakieś pytania spiszcie je na kartce – to pomoże rozwiać wszelkie wątpliwości i zaspokoi waszą wiedzę. Niestety żółtaczka jest stanem, który w ciężkiej postaci może być leczony tylko w szpitalu. Dlatego nie stresujcie się długim pobytem w tym miejscu. Nie zapominajcie o podstawowych metodach łagodzenia stresu (waszego i dziecka). Przytulajcie się, całujcie – to buduje waszą więź z dzieckiem, a każde „kangurowanie” buduje również spokój waszego dziecka.

Żółtaczka jest stanem fizjologicznym, który przechodzi każdy noworodek. Każde dziecko jest specyficzne na swój sposób i inaczej przechodzi żółtaczkę. Pamiętajcie! Poziom bilirubiny u noworodka wzrasta 2, a 3 dobą życia i jest to zupełnie normalne.

Zdjęcie główne: Wikipedia